ففتا

خانم مریم سرخابی وخانم مملکت بانو

کاپی از صفحه کاظم امینی

معرفی نخبگان وپیشگامان عرصۀ آموزش وپرورش درکشور
خانم مریم سرخابی وخانم مملکت بانو
خانم مریم سرخابی:
مریم سرخابی دختر سکۀ عبدالباقیخان مینگباشی میباشد.زمانیکه بعد ازسقوط امارت مستقل میمنه توسط امیرعبدالرحمن خان پس ازجنگهای شدیددراین منطقه،اهالی میمنه یاشجاعت ودلیری وازشهرخوددفاع نمودندولی خیانت برخی عناصرخودی ومحاصره دوامداراین شهرسبب گردیدکه جنگجویان این شهرمغلوب ومقهورلشکرخونخوارامیرگردند.باسقوط شهروقتل عام اهالی،تمام اراکین بلندرتبۀ خان نشینی میمنه تحت نظارت گرفته شده واموال وملکیتهای شان ضبط ومصادره گردید وخودایشان تحت نظارت گرفته شده وبازنجیروزولانه به دارالسطلنۀ کابل اعزام شدند.دراین میان بگواهی منابع تاریخی تنهاازامیردلاورخان فرزندامیرحکومت خان(۱۸۷۹-۱۸۸۴میلادی ) وعبدالباقیخان مینگباشی که باخانواده اش به مرکزاعزام گردیده ودرهمانجاکشته شدندوخانواده خای آنان تاسالیان درازی تحت شرایط طاقت فرسای نظارت وبنددرکابل باقیماندند.
تولد،زندگی اجتماعی وتعلیمات
مریم سرخابی خواهراندر(ناتنی) پروفیسورغلام محمدمیمنه گی است.پس ازکشته شدن پدرش به کابل آمد.وی درسال ۱۲۵۸خورشیدی ((۱۸۸۰میلادی)درزمان امارت مستقل خان نشینی میمنه درشهرمیمنه متولدگردید.امیرعبدالرحمن وقتیکه باقسم وقرآن ،بزرگان میمنه رابه کابل میخواهدوتعهدمیسپاردکه حیات شان مصوون خواهدبود،ولی برخلاف عهدوپیمان همه مبارزین وآزادیخواهان تورکستان افغانیه را سرمیبرد.
امیردلاورخان وعبدالباقیخان مینگ باشی بایکعده ازدوستان وهمکاران بکابل فرستاده میشوندواین تاریخ قرین ماه عقرب سال۱۳۰۱ هجری قمری وبه تعقیب آن عیال وپسرعبدالباقی مینگباشی باغلام محمدومادرش بکابل آورده میشوندودرسرای سرکاری نورمحمدخان واقع درگذر(قاضی فیض الله خان)شهرکهنۀ کابل جابجاگردیده وتحت نظارت شدیددولت قرارمیگیرند. هنوزمدتی نگذشته بنابرامرامیرعبدالرحمن درجریان همانسال امیردلاورخان،عبدالباقی مینگباشی ویکتعداددیگردرعقب بالاحصارکابل بطورفجیعانه ونامردانه سربریده میشوند. به این ترتیب غلام محمدیتیم وصغیرمیگردد.خانواده اش بی سرپرست میماند.ازهرطرف مایوسی ونومیدی به آنهاروی میآورد.دراین وقت غلام محمدپسربچۀ ۹ساله یی بیش نیست.این خانوادۀ تیره بخت میخواهندبه زادگاهشان،میمنه بازگردندولی بهردری که سرمیزنندهمه درهابرویشان بسته است وراهی وجود ندارد.زیراازیکطرف آنهاتحی نظارت شدیددولت قراردارندوازجانب دیگرسفردرآن زمان تامیمنه کم ازکم شش ماه ویکسال رادربرگرفته وبدون امکانات وتوشه سفرامکان پذیرنیست.
نخستین مکتب درافغانستان وخانم مریم سرخابی
مریم سرخابی درزمان قتل پدرش درمیمنه بودوازاینکه دریک خانوادۀ مقتدرومشهوروفرهنگی بدنیاآمده بود،ازآوان خُردسالی باعلوم ادبی،دینی وهنری وحسن خط کم-کم آشنایی پیداکرده بودبعداً دنبال آنراازدست نداده به کمک استادان برای فراگیری علم تاحدتوان میپردازد.
خانم مریم سرخابی بعدازمرگ امیرعبدالرحمن که زمینۀ دیدوادید بافامیلش درکابل میسرمیشودبه آنجا نزد برادرش غلام محمدمیمنه گی میاید.چون سوادعالی داردبزودی در کابل مشهورمیشودوآوازۀ فضل وکمالش درخاندان شاهی می پیچد.وی ۱۵سال تمام ازبرادرش(غلام محمدمیمنه گی)دوربود.وی به عقدنکاح پسرکاکایش عثمانقل(معروف به محرم باشی)درآمدوبعدهادرناحیه(باغ قاضی کابل)اقامت گزید.چون وی تربیت یافتۀ یک خانوادۀ اشرافی وروشنفکربودودارای سوادوتعلیمات کافی درآن زمان؛بناً آوازه فضل وکمالش درمیان خانواده های اشراف واعیان کابل پیچیدوبزودی مشهورشد.وقتیکه درسال۱۲۸۷خورشیدی(۱۹۰۹میلادی)درزمان حاکمیت امیرحبیب الله براثرخیانت یکی ازاعضای جنبش مشروطیت،پس ازافشای لیست مبارزین ملی، پروفیسورغلام محمدمیمنه گی نیزبجرم همکاری بااین جنبش به زندان افکنده وزنجیروزولانه شد.باوقوع این حادثه،خانوادۀ تبعیدیان میمنه دوباره تحت نظارت شدیدعساکرحکومتی قرارگرفتند.دراین زمان سردارنصرالله خان،برادرامیرحبیب الله که ازاستعدادوقابلیت بلندوسرنوشت غم انگیزخانواده گی وی آگاهی داشت؛اوراموردحمایت قرارداده وبه حیث معلم خانگی فرزندانش گماشت.خانم مریم سرخابی به عنوان نخستین خانم اوزبیک درسطح کشوردردورۀ امیرعبدالرحمن(ضیاییه)وامیرحبیب الله(سراجیه)خانواده های سلطنتی را که ازنعمت سوادبرخوردارگردیدندوازبرکت خانم مریم باعلم ودانش ودینیات آشناگردیدند.
خانم مریم بعدهابه تمام اعضای خانوادۀ سلطنتی حوزۀ درس وتعلیم ایجادکرد وبیشترازدهسال ازسال۱۲۸۷خورشیدی تا ۱۲۹۷((۱۹۰۹-۱۹۱۹میلادی)این وظیفه رادوام داد.درجمع خانوادۀ شاهی درکابل ۳دختروی بنامهای(عایشه،نویده وطاهره)نیزدرس خوانده وگاهی درحضوروغیابت مادربه تدریس شاگردان می پرداختند.
خانم مریم سرخابی ازطریق مسلک معلمی به خانوادۀ سراجیه وامانیه دررهایی برادرهنرمندش غلام محمدمیمنه گی که بعنوان محبوس سیاسی درزندان شاهی در زولانه وزنجیربود،تاپای جان کوشش وتلاش نموده،بالاخره اسباب رهایی ویرااززندان مخوف امیرحبیب الله فراهم مینماید.
خانم مریم سرخابی سالهای زیادی راصرف تدریس اطفال خانوادۀ سلطنتی واشراف واعیان کابل نمود.پس ازبقدرت رسیدن امیرامان الله خان، ملکه ثریا،اولین مکتب دخترانه رادرکابل بنام(رشدیۀ مستورات)تاسیس نمود.خانم مریم سرخابی ازنخستین زنانیست که درتاریخ معارف کشور به حیث معلم دراین مکتب بامعاش ماهانه بصورت رسمی مقررمیشود.وی پس ازسالیان درازخدمت به تعلیم تربیه کشوروتدریس،درصددخدمت به مردم ومحیط محروم وعقب نگهداشته شدۀ فاریاب ازطریق مسلک خویش میبراید.ودرزمان صدارت شاه محمودخان به شهرمیمنه رفته ویکجاباشاگردش(خانم مملکت بانو)مکتب ابتداییه نسوان(لیسۀ ستاره کنونی )راتاسیس مینماید.چون دراین زمان بودجۀ لازمی برای اعماراین مکتب وجودندارد،به مصلحت وی خانم مملکن بانو، منزل شخصی خویش را دراختیارمکتب،میگذارد.این مکتب بعدهابه مکتب ابتداییه وسپس متوسطه ارتقاًمینماید.
حانم مریم سرخابی ومملکت بانونخستین زنانی معرفت پروری اندکه با ایثاروفداکاری دروازه های مکتب زنانه رابرای تحصیل دختران درمحیط فاریاب گشودند،حمایه کردندورسمیت بخشیدند.
سالهای پسین حیات ومرگ
خانم مریم سرخابی پس ازسالیان درازفعالیتهای روشنگرانه وتعلیمی وتدریس درارگ شاهی وتعلیمدهی به زنان ودختران خانوادۀ سلطنتی اشراف واعیان کابل ومشاغل رسمی درنخستین مکاتب دختران درمکاتب مختلف شهرکابل، درسن ۸۳سالگی درسال ۱۳۴۱(۱۹۶۳میلادی درکابل وفات مینماید.
(مملکت بانو)بعنوان شاگردوحمایت کنندۀ بزرگ
مریم سرخابی درهمین وقت بادلسوزی وجدیت تمام تربیت وپرورش(مملکت بانو)دخترمصطفی قل بیک را که مادرش درزمانیکه دوسالگی وی وفات مینماید،به عهده میگیرد.
مملکت بانو درسال ۱۲۸۳خورشیدی درکابل متولدمیشود.وی دخترمصطفی قل بیک مییاشد.وی خواهر(زینت بانو)همسرپروفیسورغلام محمدمیمنه گی واززنان ناموروبامعرفت خانوادۀ بزرگ سرخابیان میباشد.به اهتمام،مریم سرخابی یکی ازپیشگامان عرصۀ تعلیم وتربیت درکشورشده وبادایرکردن حوزه تدریس دردربارشاهی به تعلیم خانوادۀ امیرامان الله مشغول شده ویکجابا(ملکه ثریا)خانم امیرامان الله خان نهضت زنان رادرکشوراساس گذاشت.اوباقرارگرفتن در کناربانوی اول کشوردرآن زمان،برای تساوی حقوق زن ومردبه مبارزه برمیخیزدکه سهمگیری مشترک زنان درفعالیتهای سیاسی واجتماعی کشوردرآن وقت بیانگراین امراست. مملکت بانویکجابامریم سرخابی استادومربیش درزمان حاکمیت امیرامان الله نخستین مکتب زنانه رادرداخل ارگ سلطنتی تاسیس نموده،دختران اعیان واشراف رابشمول زنان وخانوادۀ سلطنتی تعلیم وتربیت مینماید.خانم مملکت بانوکه شوق وعلاقۀ بی پایان به تعلیم وتربیت هموطنان به ویژه زنان کشورداشت درزمان صدارت شاه محمودخان به شهرمیمنه رفته وتحت رهنمایی(خانم مریم سرخابی)خشوواستاددانشمندش مکتب ابتداییه نسوان(لیسۀ ستاره کنونی )راتاسیس مینماید.چون دراین زمان بودجۀ لازمی برای اعماراین مکتب وجودندارد،وی منزل شخصی خویش را دراختیارمکتب،میگذارد.این مکتب بعدهابه مکتب ابتداییه وسپس متوسطه ارتقاًمینماید.
(مملکت بانو)بعدازتاسیس مکتب نیزآرام نه نشسته براثرسعی وتلاش ممتدبالاخره موفق میشودمنظوری اعماریک باب مکتب نسوان رادرشهرمیمنه باپشتیبانی حاکم اعلای آنوقت ازوزارت معارف بگیرد.بعدازوصول منظوری،پیش ازشروع کارتعمیرمکتب،پیشنهادجداگانۀ دیگربه وزارت معارف میسپاردوموضوع ارتقای آنرابه لیسه مطرح میسازدوسرانجام بعدازکوشش وزحمات زیاداولین لیسۀ نسوان درمیمنه بنام لیسۀ ستاره عرض وجودمیکند.
خانم مملکت بانوبعدازکوشش وتلاشهای زیاددرمیمنه وخدمت به نسوان ان ولایت به کابل برمیگرددودر(لیسۀ رابعۀ بلخی)زبان وادبیات دری وتاریخ را به تدریس میگیرد.وی شیفتۀ علم ودانش وخادم راستین معارف افغانستان بوده وصاحب سابقۀ بیش ازچهل سال خدمت درمعارف میباشد.وی ازطرف وزارت معارف وقت وسلطنت موفق به اخذمدال عالی معارف گردیده است.همچنان اولین مدال عالی طبقۀ نسوان رابانومریم سرخابی ودومین آنراخانم مملکت بانوبدست آورده است.
خانم مملکت بانوزمانیکه سرمعلم مکتب رابعۀ بلخی بودنظربه اینکه درآن مکتب کارهای فوق العاده رااجراکرده بودباردوم مدال عالی معارف راازخودمیکند.این خانم دلسوزبه معارف وشیفتۀ ارتقای تعلیم وتربیه درکشوردریکی ازبامدادروزهای اواخرتابستان سال ۱۳۵۰خورشیدی(۱۹۷۲میلادی)درمنزل شخصیش واقع درکارتۀ پروان شهرکابل به عمر۶۷سالگی چشم ازجهان میپوشد ومزارش درمقبرۀ آبایی وی درشهدای صالحین میباشد.
تحقیق وپژوهش: محمدکاظم امینی
(یادداشت: لطفاً درهنگام کاپی ونشرحقوق کاپی رایت رامراعات کنید)
منابع :
۱٫امینی،محمدکاظم،تاریخ میمنه.چاپ اول.نشرجریده آزادومستقل میمنه.چاپخانه میوند.کابل۱۳۸۷٫
۲٫شهرانی.پروفیسورعنابت الله.شرح احوال وآثارپروفیسورغلام محمدمیمنه گی.(ویرایش برهان الدین نامق)کانون فرهنگی قیزیل چوپان/بهار۱۳۸۴/چاپ اول.
۳٫روایت هابراساس تحقیق ساحوی …
پانویسها:
شرح احوال وآثارپروفیسورغلام محمدمیمنه گی.ص۱۸۱٫
نام یک رتبۀ نظامی درهمانزمان بود.این کلمه به کسیکه سمت فرماندهی(هزارنفر)رابه عهده داشت اطلاق میگردید،معادل قوماندان غندوبالاترازان درتشکیلات کنونی اردو. (مینگباشی
شرح احوال وآثارپروفیسورغلام محمدمیمنه گی/ص ۲۵٫
همانجا
همان اثر/ص۱۸۰٫
توضیح ازنگارندۀ مقاله است.
.همانجا
ص۱۸۲٫ همان اثر/
توضیح ازنگارندۀ مقاله است.
همان اثر/ص۱۸۲٫
همانجا.
-تاریخ میمنه/ص ۶۹٫ همانجا.
ص ۶۶٫

Afbeelding kan het volgende bevatten: 5 mensen

Short URL: https://www.turklar.com/?p=18428

Posted by on آذر ۲۶ ۱۳۹۷. Filed under تازه ها, چهره ها. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2019 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت