ففتا

بیاید در مورد شهر جلال اباد و تاریخ ان قدری بخوانیم!

پیشینه‌. نام‌ جلال‌آباد برگرفته‌ از نام‌ بانی‌ آن‌، جلال‌الدین‌ محمد اکبرشاه‌بن‌ همایون‌ سومین‌ پادشاه‌ از تیموریان‌ هند، است‌ که‌ در ۹۷۸ آن‌ را بنا کرده‌ است‌ . قبل‌ از آن‌ قلعه‌ای‌ به‌ نام‌ جوشاهی‌ در مکان‌ فعلی‌ جلال‌آباد یا نزدیک‌ آن‌، در زمان‌ ظهیرالدین‌ بابر ( ۹۳۲ـ۹۳۷)، مؤسس‌ سلسله‌ تیموریان‌ هند، وجود داشته‌ که‌ این‌ نام‌ بعدها برای‌ مدتی‌ به‌ شهر جلال‌آباد هم‌ اطلاق‌ می‌شده‌ است‌ مکان‌ جلال‌آباد در قرون‌ اول‌ و دوم‌ میلادی‌ در یکی‌ از راههای‌ ابریشم‌ قرار داشته‌ است‌. بنابر وجود ویرانه‌های‌ شهر مقدّس‌ ننگرهاره‌ و آثار معبد بودایی‌ در هدّه‌ که‌ قدمت‌ این‌ مکان‌ و حوالی‌ آن‌ به‌ قرنها پیش‌ از تیموریان‌ هند می‌رسد همچنین‌ به‌ نظر می‌رسد مکانی‌ که‌ در سده‌ چهارم‌ در حدودالعالم‌ من‌ المشرق‌ الی‌ المغرب‌ به‌ عنوان‌ شهری‌ آبادان‌ و با نعمت‌ در نزدیکی‌ لمغان‌ در کنار رودخانه‌ آمده‌ و ابوریحان‌ بیرونی‌ در سده‌ پنجم‌ آن‌ را با ضبط‌ دُنبُور میان‌ بُرشاور (پیشاور) و کابل‌ آورده‌ است‌ مطابق‌ با جلال‌آباد کنونی‌ باشد
در دوره‌ اسلامی‌، نام‌ جلال‌آباد بیشتر در دوره‌ حکومت‌ جلال‌الدین‌ اکبرشاه‌ به‌ بعد آمده‌ است‌. اما در ۹۷۲ میرزاسلیمان‌، که‌ تا ۹۸۳ امیر بدخشان‌ بود، قلعه‌ جوشاهی‌ (جلال‌آباد) را تصرف‌ کرد در ۱۱۵۲، سپاهیان‌ نادرشاه‌ جلال‌آباد را تسخیر کردند احمدشاه‌ دُرّانی‌ (متوفی‌ ۱۱۹۲) نیز در دوره‌ حکومتش‌ شهر را تسخیر نمود و سپس‌ شجاع‌الملک‌بن‌ تیمورشاه‌ افغان‌ یا شاه‌ شجاع‌ درّانی‌ ( ۱۱۸۷ـ۱۲۰۷) آن‌ را به‌ کلی‌ ویران‌ کرد
در دهه‌های‌ نخستین‌ سده‌ سیزدهم‌، کسبه‌ هندو در آنجا به‌ خریدوفروش‌ اشتغال‌ داشتند که‌ نشان‌ می‌دهد شهر دوباره‌ رونق‌ گرفته‌ بوده‌ است‌. در همین‌ ایام‌ پشتونها در شهر جلال‌آباد ساکن‌ بودند که‌ به‌ پایگاه‌ پشتونها شهرت‌ داشت‌ و دولتهای‌ محمدزائی‌ به‌ آن‌ توجه‌ خاص‌ داشتند در ۱۲۳۳ محمد عظیم‌خان‌، حاکم‌ کشمیر، پس‌ از سرکوبی‌ محمودشاه‌ درّانی‌، حاکم‌ افغانستان‌ ( ۱۲۱۵ـ۱۲۱۸، ۱۲۲۴ـ۱۲۴۵)، جلال‌آباد را تحت‌ فرمان‌ خود درآورد که‌ در حدود ۱۲۴۲ـ۱۲۴۳ در آنجا بوده‌، آثار دیوار دو شهر قدیمی‌ را در نزدیکی‌ جلال‌آباد تشخیص‌ داده‌ است‌. آن‌ دو شهر بزرگ‌تر از جلال‌آباد کنونی‌ بوده‌اند در ۱۲۴۷، اهالی‌ آن‌ غالباً هندی‌ و حنفی‌مذهب‌ و بقیه‌ آنان‌ افغانی‌اند و تعداد کمی‌ هندو نیز ساکن‌ آنجا هستند. در ۱۲۵۰، در اطراف‌ شهر حصار وجود داشت‌ و جمعیت‌ شهر در تابستان‌، با احتساب‌ ساکنان‌ هندو و سیک‌، به‌ دو هزار تن‌ می‌رسید. در زمستان‌ کوچ‌نشینانی‌ که‌ در ارتفاعات‌ اطراف‌ شهر به‌ سر می‌بردند، به‌ شهر می‌آمدند و جمعیت‌ آنجا را تا ده‌ برابر افزایش‌ می‌دادند در همین‌ سال‌ دوست‌محمدخانِ افغان‌ *(متوفی‌ ۱۲۷۹)، از خاندان‌ محمدزائی‌ و مؤسس‌ سلسله‌ بارکزایی‌ * ، آنجا را تصرف‌ کرد در ۱۲۵۵ شاه‌شجاع‌، به‌ قصد قشلاق‌، وارد جلال‌آباد شد و در همان‌ سال‌ یا سال‌ بعد، پادگانی‌ در آنجا احداث‌ کرد در زمان‌ جنگ‌ اول‌ افغان‌ (۱۲۵۵ـ ۱۲۵۸)، انگلیسیها کابل‌ را تسخیر کردند، اما مردم کابل شوریدند و سپاهیان‌ انگلیس‌ را در نزدیکی‌ جلال‌آباد شکست‌ سختی‌ دادند. در ۱۲۵۸، سپاهیان‌ انگلیس‌ جلال‌آباد را محاصره‌ و از طریق‌ حفر خندق‌، از زیر دروازه‌ شهر، توانستند آن‌ را تسخیر کنند در ۱۲۵۸، زلزله‌ شدیدی‌ بیشتر شهر را ویران‌ کرد؛ اما، بعد انگلیسیها استحکاماتی‌ در آن‌ بنا کردند انگلیسیها، پس‌ از مرگ‌ امیرشیرعلی‌خان‌ (فرزند دوست‌ محمدخان‌) در ۱۲۹۶ و به‌ حکومت‌ رسیدن‌ امیرمحمد یعقوب‌خان‌، فرزند بزرگ‌ وی‌، قصد داشتند جلال‌آباد و قندهار را ضمیمه‌ خاک‌ هند کنند، اما آنچه‌ در کابل‌ به‌ امضا رسید تنها تعهد دوستی‌ امیریعقوب‌ با انگلیسیها بود در طول‌ دومین‌ جنگ‌ افغان‌ (۱۲۹۷ـ۱۲۹۸) انگلیسیها دوباره‌ شهر را اشغال‌ و در نزدیکی‌ آن‌ پایگاه‌ نظامی‌ احداث‌ کردند
جلال‌آباد از اواخر سده‌ سیزدهم‌، مقارن‌ با حکومت‌ عبدالرحمان‌خان‌ حاکم‌ افغانستان‌ ۱۲۹۸ـ۱۳۱۹)، رونق‌ گرفت‌. شهر بازارهای‌ کوچک‌ اما پررونق‌ داشت‌ و رقیب‌ شهر تجاری‌ باغ‌ بالا، در حدود ۲۵ کیلومتری‌ جنوب‌غربی‌ جلال‌آباد، به‌شمار می‌رفت‌ عبدالرحمان‌خان‌ در جلال‌آباد قصر و باغی‌ احداث‌ کرد در آن‌ زمان‌ از معدن‌ یاقوتِ آنجا بهره‌برداری‌ می‌شد (عبدالرحمان‌خان‌، در ۱۳۰۱ راه‌ تجاری‌ کابل‌ ـ جلال‌آباد ـ پیشاور، به‌سبب‌ تاخت‌وتاز و غارت‌ قبایل‌ شِنْواریهای‌ ساکن‌ در جنوب‌ و مشرق‌ جلال‌آباد، بسیار ناامن‌ بود؛ از این‌ رو، عبدالرحمان‌ فرزندش‌، حبیب‌اللّه‌خان‌، را حاکم‌ کابل‌ کرد و خود به‌ تنبیه‌ راهزنان‌ پرداخت‌ و از سر کشته‌شدگان‌ در جلال‌آباد مناره‌ ساخت‌ از دوره‌ عبدالرحمان‌خان‌، اهمیت‌ پشتونها در جلال‌آباد بیشتر شد و این‌ قوم‌، با از دست‌ دادن‌ پیشاور، جلال‌آباد را تفرجگاه‌ خود قرار دادند و بر آبادانی‌ آن‌ افزودند (دولت‌آبادی‌، در دوره‌ حکومت‌ امان‌اللّه‌خان‌، شهر در جریان‌ درگیری‌ میان‌ قوای‌ انگلیس‌ با قوای‌ سپهسالار صالح‌ محمدخان‌، فرمانده‌ نیروهای‌ امان‌اللّه‌خان‌، غارت‌ و سوزانده‌ شد در ۱۳۲۸، قصر امیران‌ کابل در جلال‌آباد تنها ساختمان‌ پرارزش‌ شهر محسوب‌ می‌شد در ۱۳۰۱ش‌، جلال‌آباد مکان‌ تشکیل‌ نخستین‌ لویه‌ جرگه‌ ملی‌ افغانستان‌ در زمان‌ حکومت‌ امان‌اللّه‌خان‌ بود در جنگ‌ سوم‌ افغان‌ (مقارن‌ با حکومت‌ امان‌اللّه‌خان‌)، انگلیسیها شهر را بمباران‌ کردند در اوایل‌ سده‌ چهاردهم‌، گرفتن‌ نوعی‌ حق‌الحمایه‌ به‌ نام‌ بدرقه‌ از کاروانهایی‌ که‌ از جلال‌آباد به‌ پیشاور می‌رفتند متداول‌ بود. امان‌اللّه‌خان‌ در ۱۳۰۷ش‌ کوشید این‌ حق‌الحمایه‌ را لغو کند، که‌ به‌ شورش‌ قبایل‌ شنواری جلال‌آباد برضد امان‌اللّه‌ انجامید و در این‌ جریان‌، شنواریها کنسولگری‌ انگلیس‌ را ویران‌ کردند به‌ گفته‌ عثمان‌ صدقی‌، از مؤلفان‌ معاصر، این‌ شورش‌ در ۱۳۰۸ش‌ روی‌ داد و خرابیهای‌ بسیاری‌ در جلال‌آباد به‌ بار آورد، اما موقعیت‌ این‌ شهر سبب‌ توجه‌ دوباره‌ به‌ این‌ شهر گردید در آن‌ زمان‌، علاوه‌ بر شنواریها، قبایل‌ خوگیایی‌ و سرخ‌ رودی‌ هم‌ در جلال‌آباد به‌سر می‌بردند در ۱۳۳۹ش‌، روسها طرح‌ آبیاری‌ ننگرهار را در جلال‌آباد اجرا کردند. آنان‌، در حین‌ اجرای‌ طرح‌، از مشتریان‌ بازارهای‌ جلال‌آباد به‌شمار می‌رفتند در ۱۳۴۲ش‌، بازسازی‌ اساسی‌ شهر جلال‌آباد آغاز شد و احداث‌ خیابانهای‌ جدید، نوسازی‌ و بازسازی‌ محله‌های‌
قدیمی‌ و ساختمانهای‌ متراکم‌، و احداث‌ ساختمانهای‌ جدید جزو برنامه‌ قرار گرفت‌ جلال‌آباد از جمله‌ شهرهای‌ افغانستان‌ بود که‌، پس‌ از کابل‌ و قندهار و هرات‌، به‌ سرعت‌ رشد و
توسعه‌ یافت‌ و شکل‌ شهر به‌ کلی‌ دگرگون‌ شد، اما برخی‌ خانه‌ها هم‌ به‌ شیوه‌ سنّتی‌
احداث‌ می‌گردید و ساختمانهایی‌ به‌ سبک‌ ایرانی‌ هم‌ در آنجا بود در دوره‌ بازسازی‌، تجارت‌ در آن‌ رونق‌ بسیار گرفت‌. تجار بیشتر هندوها و سیکها بودند که‌ از باغ‌ بالا به‌ آنجا مهاجرت‌
کرده‌ بودند و سازماندهی‌ ویژه‌ و نیز معبدی‌ در شهر داشتند در پی‌ تحولات‌ و بازسازی‌،
محدوده‌ شهری‌ به‌ سمت‌ جنوب‌ و مغرب‌ گسترش‌ یافت‌ در این‌ دوره‌ جلال‌آباد، به‌ عنوان‌
عَلاقه‌داری‌ هم‌ در ولایت‌ ننگرهار ضبط‌ شده‌ است‌. در این‌ زمان‌
جلال‌آباد، به‌سبب‌ عبور راه‌ تجاری‌ کابل‌ ـ پیشاور از آنجا، شهرت‌ داشت‌ و از علاقه‌داری‌ آن‌،
خشکبار به‌ دیگر شهرهای‌ کشور به‌ویژه‌ کابل‌، و صنایع‌دستی‌ به‌ هرات‌ و مِیمَنه‌ در مغرب‌ و
شمال‌ افغانستان‌ صادر می‌شد و از صنایع‌دستی‌ آن‌، لُنگیهایی‌ از جنس‌ نخ‌ و ابریشم‌
مشهور بود. جلال‌آباد باغهایی‌ از درختان‌ سرو و نارنج‌ و لیمو داشت‌ و برنج‌ نیز در آن‌ به‌
عمل‌ می‌آمد.

Short URL: https://www.turklar.com/?p=18539

Posted by on دی ۲۵ ۱۳۹۷. Filed under تازه ها, مطالب برازنده. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2019 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت