ففتا

تورک‌آته‌های گمنام(Turkata)

تورک‌آته‌های گمنام(Turkata)
مولف: محمد علی ارسلان
ترجمه: داکتر سعید عظیمی

یادداشت: چندی قبل مقاله‌یی درباره “بنگی” بحث‌هایی را در فیس‌بوک سبب گردید. دو موضوع، یکی موجودیت طایفه‌یی به نام “بنگی” و دیگری ریشۀ آن به معنای (ابدی) مورد مناقشه قرار گرفت. “بنگی” در “سراج التواریخ” طایفه ذکرشده بود، که یگانه منبع چاپی دراین ‌باره در افغانستان است[طبق نوشته محترم نوراحمد یورتداش در کومنت مقاله “بنگی”، در ولایت فاریاب نیز هم اکنون قومی به نام “بنگی” وجود داشته است-یارقین].
اینک منبع جدید پژوهشی تقدیم می گردد، که اوروغ یا طایفه “بنگی” را در قرغیزستان و اوزبیکستان در میان تورک‌های “تورک‌آته” ثبت نموده است. با مطالعه این مقاله، دیده می‌شود که تورک‌های “بنگی” به اوزبیک‌های دشت قپچاق ارتباط نداشته، بلکه بقایای تورک‌های باستانی‌اند که قبل از تهاجم مغول و آمدن قبایل آلتون اورده(اردوی زرین) در ماوراءالنهر می‌زیستند. اگرچه طورعامیانه “تورک‌آته‌ها” بنگی را به چرس ارتباط داده‌اند و این نام از سوی دیگران به آن‌ها داده‌ شده است. اما روشن نیست، چرا این گروه یا اوروغ‌های دیگر قبل از آن نام نداشتند یا چی نامیده می‌شدند؟ نام “بنگی” در شمال افغانستان حضور تورک‌آته‌ها را درگذشته نشان می‌دهد. نماینده‌های این گروه شاید تا حال در منطقه موجود باشد. “تورک‌آته‌های گمنام”، خلاصه مونوگرافی به نام “عناصر دستوری در گویش تورک‌آته” از دانشگاه احمد یسوی، ترجمه ‌شده است. ترجمه آزاد این مقاله خدمت دوستان تقدیم است. متن مقاله را از لینک‌های زیر می‌توان دانلود نمود.
https://media.turuz.com/…/۳۰۳۹-Qirqizistan-Ozbekistan_Turkl…
http://turkoloji.cu.edu.tr/CAGDAS%2…/cagdas_turk_leh_ana.php
https://kaltatay.livejournal.com/9477.html
تورک‌آته‌های گمنام
تورک‌آته‌های ساکن قرغیزستان و اوزبیکستان دارای جمعیت حدود ۱٫۵ میلیون بوده، برای امرار حیات به زراعت و مالداری مشغول ‌اند. مفهوم تورک طی سال‌های متمادی به ‌منزله عنعنه پایدار میراث ملی توسط جامعه تورک‌آته در آسیای میانه حفظ‌ شده است. همه این‌ها برای بررسی گذشته نزدیک منطقه قابل دقت است.
در رابطه به مفهوم و کاربرد واژۀ “تورک” دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. نخستین بار منابع چینی در رابطه به دوره گوک تورک‌ها اصطلاح “تیلی” را برای “تورک” استفاده نمودند. همه منابع جاپانی درباره اینکه “تیلی” معادل “تورک” است، هم‌عقیده‌اند.(۱)
باگذشت زمان این نام مفهوم گسترده یافت و نام سیاسی همه گروه‌هایی گردید که از این گروه اولی منشأ می‌گرفتند و کاربرد وسیع‌تر یافت. موضوع دیگر، مفهوم این نام در زمان گوک تورک‌ها است که برای گروهی از مردم به کار رفته است یا دولت. در زمان اویغورها نام “تورک” مشابه اصطلاح “ایرک” با مفاهیم ذیل کاربرد داشت:
یک) قدرت، توانایی،
دوم) تأثیر، اقتدار.
در دوره اویغور کاربرد مفهوم دوم این نام به شکل کوچ یا قدرت تا زمان محمود کاشغری ادامه یافت.(۲) نام رسمی گروه مورد بحث ما که تحفه‌یی برای تورک‌شناسی و تورکولوگ هاست. نام تورک‌آته که در این مقاله مورد بحث ما است، از سوی گروه‌هایی که در مجاورت آن‌ها زندگی می‌کنند برای آن‌ها داده‌شده است. افزون براین، در قرغیزستان در کارت شناسایی آن‌ها در ردیف ملیت برای آن‌ها تورک‌آته می‌نویسند(۳) و آن‌ها خود را تورک می‌گویند.
این‌ها در دوره شوراها نیز “تورک” گفته می‌شدند و “تورک” ثبت ‌شده ‌اند. در اوزبیکستان مانند قرغیزستان، اعضای گروه “تورک‌آته” می‌خواهند در کارت شناسایی این گروه “تورک” یا “تورک‌آته” ثبت شوند. در جریان مطالعات و سروی تورک‌آته، این نکته توجه ما را جلب نمود و آن این که، همه اعضای این گروه می گویند که فرزندان تورک‌آته اند، پس تورک‌اند.(۴)
ازنظر تاریخی اجداد تورک‌آته‌ها که زمانی در منطقه می‌زیستند محو شدند، ولی نام تورک را به اخلاف خود منتقل نمودند. مانند سایر اقوام تورک، در میان تورک‌آته‌ها نیز عنعنه هفت پدر یا هفت‌پشت را می‌یابیم.(۵)
داستان‌های تورک‌آته‌ها که درباره ملیت، اشرافیت میراثی، نجابت و موقف عالی، اجتماعی بودن، سادگی و پاکی آن‌ها حکایت می‌نماید، که توجه را جلب می‌نماید.(۶) خانم قُمری الیموا یکی از افرادی که با ما مصاحبه نمود، می‌گوید: اصیل‌ترین اوروغ در میان تورک‌آته‌ها اوروغ قواقلمق است. مانند سایر گروه‌های تورکان در میان تورک‌آته‌ها نیز موضوع تیره-طایفه-قبیله موجود است. در حقیقت نام‌های شناخته‌شده در سیستم تیره-طایفه- قبیله طور گسترده قابل‌ توجه است. بخشی از سیستم تیره-طایفه-قبیله تورک‌آته‌ها را اینجا ارایه می‌نماییم:
۱٫ قواقلمق Kuvakalmak
2. کیلکچه Kelakça
3. کل لر Keller
4. میده کل لر Maydakeller
5. کته کل لر Kettekeller
6. ایت قینتر İtkaynatar
7. گره گورو Geregürü
۸٫ بنگی Bengi
9. گورگه سیغمس Görgesığmas
10. قره قوناس Karakonas
11. علی بی Alibey
12. تویه چی Tüyeçi
13. تویه موین Tüyemoyın
14. بالاس Ballas
15. اله‌مان Elemen
16. یپه‌لاق Yapalak
17. جندی‌لر Cindiler
18. کله بایسل Kalabaysal
19. بای حلوای Bayhalvay
در جریان پژوهش تیره-طایفه- قبیله روشن گردید که شماری از اوروغ‌ها تاریخچه نام اوروغ خود را نگاه داشته ‌اند.
بنگی‌ها عقیده دارند که از سبب استفاده از قلیان و سگرت این نام برای آن‌ها داده‌شده است.(۷) ما دانستیم که بنگی در میان تورک‌آته‌ها به معنای قلیان است.(۸)
کل لر این نام برای این گروه از سبب جنگجو و غالمغالی بودن به آن‌ها داده‌شده است.(۹)
ایت قینتر، زمانی هنگام جوشاندن دوغ برای ساختن قروت سگی در بین دیگ افتید، پس‌ازآن مردمان آن محل به ایت قینتر مشهور شدند.(۱۰)
قره قوناس، زمانی اجداد ما برای بالا شدن در کوه چنانچی را از مسکه و مواد خوراکه پر ساختند، اما همه‌چیز در بین آن آب شد. پس‌ازاین حادثه این گروه چناچ مسکه، قره قوناس نامیده شدند.(۱۱)
وقایع تاریخی برای تأسیس یک ولایت خودمختار برای تورک‌آته‌ها به میان نیامده است، و ما نمی‌دانیم تورک‌آته‌ها ازنظر تاریخی در چگونه ساختار سیاسی شامل بودند و نقش آن‌ها چگونه بوده است. پس از داخل شدن روس‌ها درصحنه سیاسی منطقه، مانند سایر تورک‌ها این‌ها نیز در ساختار سیاسی و حاکمیت روسیه داخل گردیدند. پس از مستقل شدن قرغیزستان و اوزبیکستان تورک‌آته‌ها جز تشکیلات سیاسی سایر مردمان مربوطه، به حیات خود ادامه دادند. تا حال هیچ منبع کتبی درباره تاریخچه تورک‌آته‌ها وجود ندارد، ازاین‌رو مطالعات درباره آن‌ها مشکل است.
منبع موثق درباره تورک‌آته‌ها اعضای این گروه است. بهتر است مطالعه درباره تورک‌آته‌ها را با مصاحبه نماینده‌های مردمان تورک‌آته آغاز نماییم. البته موضوع اولی در این رابطه مسکن آبایی آن‌ها است. نتیجه مطالعات فولکلور ارتباط آن‌ها را با تاجیکستان نشان می‌دهد، قلمرو اجدادی این گروه محلی بین افغانستان و تاجیکستان در قورغان تیپه مربوط اوره تیپه بوده است. بعد تر اجداد آن‌ها به محلی به نام کوله (خوجه وت) مهاجرت نمودند و در آنجا به زندگی ادامه دادند و جمعیت و ساحه جغرافیایی آن‌ها افزایش یافت.(۱۲)
طبق گفته طاهر سویونوف یکی از معلومات دهندگان، تورک‌آته‌ها کوله را برای اقامت دوره‌یی انتخاب نمودند. در بهار آن‌ها به منطقه کوهستانی شهر اوزگن به نام “کولیک انگیچکه” برای چراندن مواشی می‌رفتند. طبق گزارش، نخستین بار سه تن به نام‌های اسلام سرکار، اوزگن بابا و خلیفه بابا به آنجا رفتند. اطلاعات گردآوری‌شده از اهمیت ویژه‌یی برخوردار است: تورک‌آته‌های که از این اجداد به وجود آمدند و تعدادشان افزایش یافت به اوزبیکستان رفت ‌و آمد می‌نمودند، و به تدریج در حدود اوزبیکستان سکونت اختیار نمودند. این نیز قابل دقت است که یکی از معلومات دهنده‌ها “اوره تیپه” را پایتخت تورک‌آته‌ها می‌داند.(۱۳) به عقیده من، برای آشکار شدن تاریخ تورک‌آته‌ها در قرغیزستان، بازبینی اطلاعاتی که در حال حاضر در دست است مورداستفاده قرار بگیرد. یک منبع می‌گوید که اوزگن بابا برادر بزرگ اسلام شاکر بود و پسر اوزگن بابا قره بالته بود؛ اسلام شاکر که در سن ۱۰۶ فوت ‌شده بود در روستای آقتاش، ناحیه قره‌سو، ولایت اوش قرغیزستان، در قبرستانی که بخشی از زمین خود او بود، دفن گردیده است.(۱۴)
موضوع جغرافیای زیست، بیشترین موضوع مغشوش تورک‌آته‌ها است. پس کوشش می‌کنیم با یافته‌های سروی، حدود جغرافیایی تورک‌آته‌ها را روشن بسازیم.
قبلاً یادآور شدیم، تورک‌آته‌ها از منطقه قورغان تیپه ناحیه “اوره تیپه” مهاجرت نموده اند. در نقشه‌های اتنیکی آسیای میانه، وسعت مناطق این ناحیه، محل رهایش و جمعیت اوزبیک‌ها و تاجیک‌ها حتی کوچه‌های محلات به‌روشنی قابل‌ مشاهده است. در رابطه به محل رهایش تورک‌آته‌ها طور عموم می‌توان شهرها، مناطق کوهستانی و حتی دشت‌ها را بیان نمود. طوری که قبلاً گفته شد، تورک‌آته‌ها از اوره تیپه تاجیکستان به قرغیزستان و ازآنجا به اوزبیکستان مهاجرت نمودند، در شهرهای اوش، جلال‌آباد و اندیجان اقامت نمودند. در ذیل ساختار اداری شهرک‌ها و شهرهای محل سکونت تورک‌آته‌ها را می‌آوریم.
جلال‌آباد(قرغیزستان): ینگی دکان، ولاگا وشینکا، اقواس، قزیل بیراغ، حوزه، قزیل، تورک آباد، بوز تیشکان، تاشتک، اورته ازیا، وراشیلیک، ترام بازار، توش، ساده قمیشواشی، لدین قره، تورکیواس، تاش بولاق، جرگه سال، بازار قورغان، نواکن، سوزاق، اراوان.(۱۵)
اوش(قرغیزستان): قره‌سو، ایرتس، نریمان، تیلمان، تیشیک تاش، آقتاش، اراوان، اوزگن، قورشاب، نوکت، قزیل قایه، اوزگریش، بازار قورغان، قیرات، بوستان، زریر، آیو.
اندیجان(اوزبیکستان): بولاق باشی، قره قورغان، اسکه، کول، جرمن بولاق، قیراغاچ، نیاز باتیر.
تخمین جمعیت تورک‌آته‌ها در اوزبیکستان، در رژیم سابق و همچنان رژیم کنونی ممکن نبوده است. موضوع دیگر اینست که تا سال ۱۹۹۴ تورک‌آته‌ها حتی یک نهاد، انجمن یا سازمان را ایجاد نکرده‌اند و کاری جدی در شمارش جمعیت آن‌ها صورت نگرفته است. در ضمن پس از استقلال قرغیزستان در سال ۱۹۹۴ یک انجمن تورک‌آته تأسیس گردید. اعضای این انجمن تورک‌آته‌های قرغیزستان اند. در سال ۲۰۰۴ در پاسخ به سوال ما، انجمن تورک‌آته جلال‌آباد جمعیت تورک‌آته‌ها را ۵۲ هزار تن و در همه قرغیزستان ۲۰۰ هزار نفر گفتند. این ارقام سال ۲۰۰۴، تورک‌آته‌هایی را شامل می‌گردد که در کارت شناسایی تورک‌آته ثبت ‌شده ‌اند.(۱۶)
دریکی از مقاله‌های روزنامه فرغانه، جمعیت تورکانه های قرغیزستان ۱۴۴ هزار تن ذکرشده است. تعداد تثبت شده تورک‌آته‌ها در ولایت اوش ۷۷ هزار تن و در جلال‌آباد ۶۷ هزار تن است. تقسیمات آن قرار ذیل است:
در ولایت اوش:
۱٫ اراوان ۳۱ هزار
۲٫ اوزگن ۳۵ هزار
۳٫ قره‌سو ۱۶ هزار
در ولایت جلال‌آباد:
۱٫ بازار قورغان ۱۵ هزار
۲٫ سوزاق ۵۲ هزار
مهمتر این است که، رقم عمومی تورک‌آته‌ها در حدود ۱٫۵ ملیون تن است.(۱۷) هرگاه بخواهیم بدون اشتباه درست قضاوت نماییم، این رقم تورک‌آته‌هایی اند که در کارت شناسایی ثبت شده اند و آن‌هایی را که در اوزبیکستان زندگی می‌کنند، شامل می‌گردد. در دوره شوراها و پس از استقلال قرغیزستان و اوزبیکستان، به‌ویژه در مکتب‌ها و در محل کار اکثریت خود را تورک‌آته ثبت نکردند. موضع رژیم اوزبیکستان شناسایی رقم درست تورک‌آته‌ها را در اوزبیکستان پیچیده ساخته است. تورک‌آته‌ها در اوزبیکستان و قرغیزستان به‌ویژه در شهرهای بزرگ اوش، جلال‌آباد و اندیجان طور متراکم زندگی می‌نمایند. طوری که تحقیقات نشان می‌دهد، در محلات زندگی متراکم تورک‌آته‌ها، زندگی عنعنوی زراعت و مالداری را حفظ نموده‌اند. طبق گفته‌های آنان، در محل زندگی به خاطر طرز مالداری و زراعت، در میان مردمان منطقه شناخته‌ شده ‌اند.(۱۸) آن‌ها به‌اندازه‌یی مشهور بودند که در زمان حکومت شوراها در ناحیه اراوان، پنج‌تن از آن‌ها به خاطر نقش برجسته در زرع و حاصلات پنبه، عنوان “قهرمان شوروی” را کسب نموده بودند. تورک‌آته‌های معاصر مانند پدران خود زندگی کوچ‌گردی موسمی مشابه را در ییلاق و قیشلاق (کوچیدن در تابستان و زمستان) حکایت می‌نمایند.
نتیجه اطلاعات به ‌دست ‌آمده نشان می‌دهد، پس از شکست جنبش باسمه چی‌ها، احداث کلخوزها برای سیستم زراعتی در مناطق پرنفوس شوروی آغاز گردید. در این دوره اعضای گروه تورک‌آته‌ها کاملاً به زندگی شهری روی آوردند. همه تورک‌آته‌ها دهقانان روستایی نبودند. در میان آن‌ها افرادی دارای تحصیلات عالی موجود بود. در سال‌های اخیر از سبب فعالیت دانشگاه خواجه احمد یسوی حدود صد تن از تورک‌آته‌ها تحصیلات عالی کسب نمودند.
نام روزها در میان تورک‌آته‌ها دلچسپ است. تورک‌آته‌ها برای نامیدن روزهای هفته دو انتخاب دارند. مطابق رسم منطقه نام‌های روز را به پارسی و عربی استفاده می‌کنند. این‌ها چنین است:
روز اول: دوشنبه
روز دوم: سه شنبه
روز سوم: چارشنبه
روز چارم: پنج شنبه
روز پنجم: جمعه
روز ششم: شنبه
روز هفتم: بازار
اولین چیز قابل توجه این است که نام یکشنبه یا بازار در تورک‌آته‌ها شبیه نام روز تورک‌های ترکیه است. هیچ‌کدام از مردمان تورک زبان منطقه روز هفتم هفته را این‌طور نمی‌گویند. نوع دوم نام روزها چنین است:
بیرینچی کون
ایکینچی کون
اوچینچی کون
تورتینچی کون
بیشینچی کون
آلتینچی کون
ییتینچی کون

از آنچه تاکنون به‌دست‌آمده چنین برداشت می‌گردد، که زبان تورک‌آته‌ها شگفتی‌های زیادی دارد. در رابطه به زبان محاوره تورک‌آته‌ها پیشرفت‌هایی به وجود آمده، اما تا حال هیچ اثری دراین ‌باره نشر نشده است. یکی از تلاش‌های ابتدایی، کار زبان‌های مختلط است که از سوی نمایندگان این گروه ثبت گردیده است.(۱۹) نکته دیگر اینست که، تورک‌آته‌ها به لهجه‌یی که صحبت می‌کنند اگر لهجه جداگانه تورکی نباشد، ازنظر جغرافیایی به لهجه‌های زبان قرغیزی نزدیک است یا از اینکه ارتباط نزدیک با زبان اوزبیکی داشته، زبان گفتاری تورک‌آته‌ها چیزی میان هر دو لهجه بوده می‌تواند.(۲۰)
بنابرین، درباره مشخصات گرامر لهجه تورک‌آته می‌توان چنین نتیجه‌گیری نمود که باوجود مطالعه اندک دراین ‌باره، پژوهش‌های تورک‌شناسی و رشته‌های مربوط روشنی می‌اندازد. طوری که ذکر گردید طبق نقشه‌های دست داشته موقعیت سکونت قبلی تورک‌آته‌ها در قورغان تیپۀ اوره تیپه، در قلمرو تاجیکستان قرار دارد. با دقت بیشتر و تحلیل نقشه‌های آسیای میانه مناطق رهایشی آن‌ها محل سکونت اوزبیک‌ها نشانی گردیده است. ما این داده‌ها را اشتباه میدانیم؛ زیرا بر اساس لهجه تورک‌آته‌ها می‌توان آن‌ها را در جمله اوزبیک‌ها شناسایی نمود.
با بررسی و مطالعه ساحات بیشتر، همچنان با شامل ساختن قورغان تیپه و اوره تیپه، می‌توان حضور و شمار تورک‌آته‌ها را تعیین نمود. بامطالعه مناطق زیست تورک‌آته‌ها در حوزه اندیجان اوزبیکستان، می‌توان محلی به نام قورغان تیپه را یافت، و مطمین هستیم این نام نتیجه اقامت تورک‌آته‌ها پس از مهاجرت از منطقه آبایی قبلی‌شان بوده، به‌ویژه اینکه این کار با عنعنه نام‌گذاری مناطق همخوانی دارد.
هنگامی‌که بحث در رابطه به مراسم تدفین تورک‌آته‌ها رسید، فهمیده شد که زنان تورک‌آته در جریان مراسم تدفین روی خود را با ناخن‌ها می‌خراشند، این کار یادآور عمل مشابه در میان تورک‌های باستان است. در جریان تدفین زنان تورک‌آته نه‌تنها روی خود را می‌خراشند، بلکه موهای خود را کنده داد و فریاد می‌کنند.
در رابطه به نام‌ها طایفه و قبیله گروه‌های یپه لاق و بالاس که مورد مطالعه ما بود، این‌ها گروه‌های عمده بوده درحالی‌که سایرین واحدهای فرعی می باشند. تحقیقات درباره آن‌ها باز است. از این جمله اصطلاح “بنگی” به مفهوم ابدی و جاویدان در زبان تورکی، برای بحث بیشتر باز است. [به باور مولف مونوگراف] برخلاف مفهوم ابدی، این لغت (به‌منزله نام اوروغ) درواقع ریشه فارسی داشته به معنای حشیش یا چرس است.
تا امروز تعبیرها و نظرهای مختلف درباره اصطلاح تورک موجود است. فکر می‌کنم دراین‌باره تحلیل لغت “تورکوگ” موجود در زبان تورک‌آته روشنی خواهد انداخت. به نظر ما این اصطلاح از ترکیب دو کلمه “تورک” و “کوک” به میان آمده است، که در زبان تورک‌آته به معنای مرتفع، بلند و قله است و نقطه اتحاد همه نماینده‌های گروه استفاده ‌شده است. در زبان تورک‌آته لغت “کوپ” هم قابل دقت است، که در پهلوی اصطلاح کوک تورک بکار گرفته ‌شده است. پسوند “نی” در تورکی تورک‌آته مانند پسوند حالت ملکی [نینگ] تورکی چغتایی است(۲۱) که در سایر لهجه‌های تاریخی تورکی دیده نمی‌شود. پسوند فعلی “غان”، به ندرت پسوند “مش” در بعضی لغت‌ها نظیر لهجه خوارزم؛ تغییر “گ” به “و”، همراه با ضمیر مفرد شخص اول “مین”، شکل “بین” که به ندرت استعمال می‌شود؛ خصوصیت دیگر لهجه تورک‌آته مانند تورکی ترکیه به‌جای “بار” اغلب “وار” استفاده می‌شود. در جریان سروی یک نمونه تعویض “ک” به “گ” مشاهده شد. به نظر ما در یک نمونه فعل با پسوند ول- مت لهجه تورک‌آته را در وضعیت جالبی قرار می‌دهد. بر اساس اطلاعات گردآوری‌شده و فرضیه‌ها، معلومات انعکاس یافته در “کارهای زبان مختلط” گردآوری شده از سوی نمایندگان این گروه، نیرومندی خود را نشان خواهد داد. چنین نتیجه‌گیری می‌توان کرد که زبان تورک‌آته‌ها، برای زبان معاصر تورکی ارزش کلی به شمار می‌آید. در فرجام ما معتقدیم که جمعیت تورک‌آته‌ها، تحفه‌یی برای دانش تورکولوژی بوده، در صورت مطالعه گسترده نکات ویژه‌ یی را برجسته ساخته به پرسش‌های مختلف جواب خواهد داد.

نمایه ها:
۱٫ Prof. Dr. Aydın Taneri, Türk Devlet Geleneği, İstanbul, 1997, M.E.B., s.27.
2. Prof. Dr. Aydın Taneri, TURKISH STATE TRADITION, Istanbul 1997, MEB, PP. 30-31;
3. Yakup Deliömeroğlu, Bilinmeyen bir Türk Topluluğu: Fergana Türkleri, Ülkü Ocakları Dergisi, 2005/25
4. Derleme kişileri Kumru Alimova ve Takir Süyinov…
۵٫ Derleme kişisi Kumru Alimova
6. Derleme kişileri Kumru Alimova ve Meden Eşmuratıp
7. Nas: Maraş otu.
8. Derleme kişisi Takir Süyinov
9. Derleme kişisi Meden Eşmuratıp
10. Derleme kişisi Anarhan Alimbekova
11. Derleme kişisi Anarhan Alimbekova
12. Derleme kişileri Takir Süyinov ve Meden Eşmuratıp
13. Derleme kişisi Takir Süyinov
14. Derleme kişisi Medem Eşmuratıp
15. بخشی از اراوان در قرغیزستان واقع‌شده و بخش دیگر در اوزبیکستان، در اینجا بخش قرغیزستان را مناسب دانستیم.
۱۶٫ شخص مصاحبه شده حسن بای خال متوف در سال ۲۰۰۵ فوت نمود.
۱۷٫ YAKUP DELIOMEROGLU, “UNKNOWN TURKIC SOCIETY: TURKS OF FERGANA”, ULKYU OJAKLARY MAGAZINE, 2005/25;
18. Derleme kişisi Artıguş Mırzahanova
۱۹٫ Orta Türkçe dönemine ait bazı eserlerdeki fonetik ve morfolojik farklılıklar, karşıtlıklar veya alternans kullanımlar bazı eserlere “Karışık Dilli Eserler” adının verilmesine sebep olmuştur.
20. Yakup Deliömeroğlu, Bilinmeyen bir Türk Topluluğu: Fergana Türkleri, Ülkü Ocakları Dergisi, 2005/25
21. Ercilasun Ahmet Bican, Başlangıçtan Yirminci Yüzyıla Türk Dili Tarihi, Akçağ, Ankara 2004, s.431

Short URL: https://www.turklar.com/?p=18796

Posted by on فروردین ۱۶ ۱۳۹۸. Filed under تازه ها, مقالات. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2019 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت