ففتا

یادی ازشهید بزرگواراستاد محمد اسماعیل مبلغ


از صفحه ظهورالله ظهوری
مدتها پیش مقالۀ رسا درمعرفی شهید محمد اسماعیل مبلغ درفیسبوک خوانده بودم که برایم ازهرحیث جالب ودرخور شأن استاد شهیدم بود. من که هنگام تحصیل دررشتۀ زبان وادبیات فارسی دانشکدۀ ادبیات دانشگاه کابل (سالهای ۱۳۴۳ -۱۳۴۶خورشیدی ) یک سال افتخارشاگردی این استاد گران ارج را داشتم، در بیرون از دانشگاه نیزاز تعلیماتش بهره مند می شدم .استاد مبلغ آنزمان درتکیه خانۀ کارتۀ سخی روبروی دانشکدۀ انجینیری خطیب بود ودرجوار آن درحویلی مربوط این تکیه خانه سکونت داشت. به واسطۀ دوستی یی که با رهبرخردمندم محمد طاهربدخشی داشت،الطافش را از من نیز دریغ نمی کرد و من منطق صُوری ارسطو را که استاد غلام حسن مجددی برای مان تدریس میکرد،بهتر از وی ازنزدش فراگرفتم . او بحری بود که درفلسفۀ اسلامی وعلوم ادبی مانند نداشت. به پاس این دانشمند عدالت اندیش اینک آن مقاله را با دوستان شریک می سازم تا به این مرد خرد واندیشه اندکی ادای دَین کرده باشم .

برگرفته ازفیسبوک : به قلم یوسف سیمگر
یادی ازشهید بزرگواراستاد محمد اسماعیل مبلغ:
به عقیدۀ این حقیر، طی یک قرن اخیردرافغانستان چند تن به مقام بسیاروالا و بالایی درعلوم عقلی« منطق، فلسفه وکلام» رسیده اند.این بزرگواران عبارتند ازاستادعلامه صلاح الدین سلجوقی، مولانا یعقوب فراهی، پروفیسوردکتورسید بهاوالدین مجروح، استاد دکتورغلام غوث شجاعی، استادعلامه عبدالله سمندر غوریانی، استاد اسد آسما یی و‌ استادعلامه شهید محمد اسماعیل مبلغ، و‌درهمین جا اجازه دهید تا به عرض برسا نم که شاید درگوشه وکنارسرزمین آبایی من کسانی نیزباشند وبرمن نهیب زنند وهشدار دهند وگویند ” دربیشه گمان مبرکه خالیست== شاید که پلنگی خفته باشد ” ومن پیشاپیش ازهمه آن بزرگوارانی که احیانا ازقید این قلم ناتوان ما نده باشند‌ وبنابردوری ممتد ازمیهن چیزی از آنان نخوانده باشم، پوزش می طلبم.
و اما دربارۀ استاد مبلغ : دهۀ سی خورشیدی بود وتعدادی ازنخبه گان امروزین ما در مدرسۀ شرعیۀ پغمان مصروف تحصیل بودند، دراین میان دوتن درعرصۀ فلسفه و فرهنگ از پیشگا مان شدند و ازمیان این دوتن، نوشتۀ امروزمن به شهید مبارزمحمد اسماعیل مبلغ اختصاص یافته است .
استاد محمد اسماعیل مبلغ زادۀ سرزمین مردخیزبهسود است. اوهنوزبسیارجوان بود که شامل مدرسۀ شرعیۀ پغمان شد، شاید اواولین جعفری مذهبی باشد که دریک مدرسۀ علمی احنا ف به شاگردی نشسته است{بود}؛ ولی این وضع دیرنپایید، درآن زمان درمدرسۀ شرعیۀ پغمان استادان مصری نیزتدریس می کردند و یک بارانورا لسادات فقید که درآن زمان وزیرفرهنگ مصربود، نیزازآن مدرسه بازدید به عمل آورد{آورده بود}. درآن زمان به علت نا معلومی اولیای مدرسه یکباره تصمیم گرفتند تا شاگردان کلاه ” تربوش” بپوشند ولی شاگردان به آن تن درندادند وعلیه تربوش مظاهره ای را به راه انداختند ودولت جهت تحقیق وبازرسی این معضله هیاتی را ازوزارت معارف به مدرسه فرستاد. هیأت موصوف تعدادی را منحیث محرکین این حرکت ازمدرسه اخراج نمود؛ ولی عده ای واسطه داربه تحصیل ادامه دادند. شهید نامدارسیدعبدالمجید کلکانی نیزاز شاگردان همان عصرمدرسۀ شرعیۀ پغمان بود، اما بعداً به دلایلی مدرسه را گذاشت وبه فعالیت های سیاسی روآورد. استاد مبلغ نیزیک تن ازاخراج شد ه گان بود ولی اوآرام ننشست وبه تحصیلات و‌مطالعات خصوصی ادامه داد ونزدعلمای معروف آن وقت به شاگردی نشست. کتاب معروف حکمت الاشراق سهروردی شهید را نزد مولوی صاحب ده یحیی خواند و شرح چغمنی را درهیأت و‌جغرافیا نزد مولوی هجده پن ” هجده فن” فرا گرفت، این کتاب دراصل ازدانشمند، منجم وهیأت دان معروف، خواجه زادۀ رومی است. اصول فلسفه وروش ریالیزم را با لواسطه ازآثارعلامه طباطبایی آموخت واین واسطه شرحی بود که شهید مطهری برعلامه طباطبایی نوشته است. استاد مبلغ به شریعتی نیزعلاقمند بودوبه او حرمت می گذاشت. مبلغ شهید برای شاگردان سطوح بالا شرح منظومۀ ملاهادی سبزواری را تدریس میکرد. او با ملا صدراهم به خوبی آشنا بود واسفاراربعۀ فیلسوف شیرازی را به خوبی خوانده بود؛ازسیرتکامل فلسفۀ اسلامی درجهان عرب خصوصا مصربی خبرنبود ونیزبا جریان رشد فلسفۀ اسلامی درحوزۀ هند به خوبی آشنا بود.خصوصن میرزاهد هروی ” صدراعظم اورنگ زیب ” را به خوبی میشناخت ” سه کتاب میرزاهد هروی درمنطق والهیات ازغنایم علوم عقلی است ».
استاد مبلغ فعالیت سیاسی نیزداشت.اودریک مقطع بحرانی کشورازجانب مردم بهسود وکیل پارلمان نیزبود.علاوه برآنکه درحسینیه ها مردمان زیادی برای شنیدن صحبتش فراهم میشدند، محصلین دانشگاه نیزاززمرۀ علاقه مندانش بودند.اودرسیمینارجامی و سا یرسیمینارهای علمی افغانستان خوب درخشید؛ با مرحوم استاد حبیبی رابطۀحسنه داشت؛ زیرا هردو ازعلاقه مندان افکارشیخ اکبرمحی ا لدین ابن ا لعربی بودند. با این تفاوت که جناب حبیبی صاحب، جامی را ترجیح میداد ولی استاد مبلغ معتقد بود که جامی آنچه دارد برگرفته ازابن العربی است. درزنده گی شخصی، استاد مبلغ دوستان مختلف ا لسلیقه داشت. درمیان دوستان وعلاقه مندان اوسنی های بزرگ ودانشمند نیزبودند، با پشتون ها حشرونشری فارغ ازتعصب داشت . برجسته ترین دوست همیشگی اوعلامه سمندرغوریانی بود ؛ولی آنان درمواردی اختلاف سلیقه نیزداشتند. دربحث ها علامه غوریانی بیشتربرفلسفه اتکا داشت واستاد مبلغ جانب دین را میگرفت . زیرا تلاشش براین بود تا بدین گونه ازبرخوردها جلوگیری شود وهدف کتاب “دین تریاک نیست” جناب مبلغ، جزاین نمی تواند بود. خوشبختانه این کتاب با مقدمه جلال الدین فارسی مزین است، زمانی دولت تصمیم گرفت که جناب مبلغ جزءاستادان علوم عقلی دانشگاه کابل شود ودراین راستا جناب پروفیسورعبدالحی حبیبی کاملا موافق بود؛ ولی جناب غلام حسن خان مجددی و پروفیسورپنجشیری با این امرمخالفت ورزیدند.
استاد مبلغ با فیلسوفان مشایی اسلام “فارابی ، کندی، ابن سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، ابن الرشد وغیره” به خوبی آشنا بود؛ ولی با اشرا قیون نیزبیگانه نبود وطوری که قبلا تذکاریافت، به ابن عربی وجامی بیشترمی اندیشید وبه عقیدۀ استادان صاحب صلاحیت، استاد مبلغ یگانه شخصیتی بود که دانشمند بزرگ جهان اسلام ، شیخ الرییس ابوعلی ابن سینا را به خوبی میشناخت.
استاد مبلغ زمانی عضوانجمن تاریخ افغانستان نیزبود وآرزوداشت که تاریخ تفکر فلسفی را درافغانستان پیگیری کند ودراین زمینه با انجمن تاریخ قراری نیزگذاشته بود؛ ولی قلم قضا امری دیگرنوشته بود وسوگمندانه این مامول بزرگ جامۀ عمل نپوشید .
استاد مبلغ دربارۀابن عربی وآثارقطورش عمیقا میاندیشید، خصوصا شرح ابوالعلای عفیفی را برفصوص الحکم ابن عربی بیشترمی پسندید وازآن استفاده می کرد. مزید برآن استاد مبلغ با شرح جامی، شرح داود قیصری، شرح حسین خوارزمی” شروحی بر فصوص الحکم ابن عربی” به خوبی آشنا بود. ا وزبان فارسی دری را به خوبی و درستی می نوشت وزبان فرانسوی را نیزتا حدی آموخته بود. مقالات ادبی و فلسفی او درمجلۀ آریانا، پشتون ژغ ، مجلۀعرفان وسایرنشرات خوب آن وقت چاپ می شد؛ ولی افسوس که ازبدحادثه این وضع دیر نپایید وبه قول حافظ :” خوش درخشید ولی دولت مستعجل بود ».
من ازمیان آثاروزین این استاد بزرگ مقاله مبسوط” جامی و ابن عربی وسلامان و ابسال ” اورا ارج خاصی مینهم. یکی ازآثارخوب جناب مبلغ رساله ایست به نام “شیخی گری”، این اثراستاد مبلغ درچند نسخه با نام مستعارچاپ شده بود،وقتی ازاو پرسیدند که آیا این رساله را شما نوشته اید؟ درجواب گفت: نه، ولی با آن موافقم .
ودرآخراحساس مسئولیت می کنم تا ازمقالۀ عالمانه استاد رضوی درباره استاد مبلغ به نیکویی وستایش یاد کنم. این مقاله درمجلۀ وزین ” نقد و آرمان” به سردبیری پروفیسوردکترولی احمد پرخاش درکالیفرنیای آمریکا به چاپ رسیده است.
با درد ودریغ فراوان که این مرد نامدارعرصۀ تفکرزیرساطورجلادان بی آزرم تاریخ به جرم ناکرده جام شهادت نوشید وبه جاودانه گی پیوست. روحش شاد و راهش پر رهرو باد!
ارادتمند وشاگرد استاد علامه مبلغ شهید( یوسف سیمگر)

Short URL: https://www.turklar.com/?p=19193

Posted by on شهریور ۱۰ ۱۳۹۸. Filed under تازه ها, چهره ها, مطالب پربیننده. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2019 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت