ففتا

سهم ترکان در شکلدهی بدخشان (قسمت اول)

به نام خداوند جان و خرد
سهم ترکان در شکلدهی بدخشان
)نگاه گذرا به تاریخ زبان ترکی(
تالیف و تدوین:آیدین شریفی
با تقریظی از دکتر عبدالقدیر برّان
۲
فهرست مطالب
فهرست مطالب ……………………………………………………………………………………… ۲
تقریظ …………………………………………………………………………………………………. ۳
چکیده ……………………………………………………………………………………………….. ۵۱
تاریخچه زبان و فرهنگ ترکی در بدخشان …………………………………………………. ۵۱
قدمت ادبیات ترکی ……………………………………………………………………………… ۲۱
زبان ترکی؛ زبان ملتهای ترکزبان ……………………………………………………….. ۳۳
تاریخ کتابت زبان ترکی ………………………………………………………………………… ۱۵
ترکی ازبکی در بدخشان ……………………………………………………………………….. ۱۵
نتیجه گیری ………………………………………………………………………………………… ۳۳
منابع و مآخذ ………………………………………………………………………………………. ۳۱
زندگینامه نویسنده ………………………………………………………………………………. ۳۳
نگاره ها ………………………………………………………………………………………………. ۳۹
۳
۴
تقریظ
میجی استوارت میگوید:
زندگی شما مثل یک کتاب است .
صفحه عنوان آن نام شماست .
مقدمهی آن معرفی شما به دنیاست .
صفحات آن گزارش روزانهی تلاشها، کوششها، لذتها و یاسهای شما میباشد .
هر روز افکار و اعمال شما در کتاب زندگیتان ثبت میگردد .
هر ساعت تاریخچهای بهوجود میآید که باید برای همیشه باقی بماند .
روزی فرا میرسد که کلمه “پایان” باید روی کتاب شما نوشته شود .
پس کاری کنید که در مورد کتابتان بگویند :
تاریخچهای است از هدف عالی، خدمت بیدریغ و کارکرد بسیار خوب . اگر تو کودک بودی، به این آدم بزرگی که حالا هستی، میبالیدی؟
با این ح سن آغاز زیبا؛ کتاب که روی دست دارید به حقایق زندگی ترکانی میپردازد که
پذیرش اش حتی توسط خود ترکان غیر قابل قبول و در مواردی مایهی تعجب گویشگران این
زبانها هم شده بناً بحث بالای مسایل زبان، نژاد ، دین، هویت، تاریخ و… مسایل پیچیده و
جنجالبرانگیز بوده در هر جامعه بشری وجود دارد و اگر آسیبشناسی نشود مشکلات را به
بار آورده نزاع های را در درون یک محیط جغرافیایی دامن زده و حتا مخاطبین را سردر گم
میسازد. هرکس به زعم خود تحلیل های داشته اند و مستنداتی را ذکر می کند ممکن این
در « مستندات جعلی و ساخته کسانی باشند در زمان خود حاکم و یا راوی بوده که به قولی
که ما از آنها بهره گرفتم و خوبیهای شانرا قبول »! بین کوران کور یک چشمه پادشاه است
کردیم و مخالف فکر و اندیشه مانرا نپذیرفتیم.
یکی از اوستا ذکر میکند بدون اینکه بداند زبان اوستایی چگونه زبانی بوده و از نقوش
خطوط هیروگلیف و خط میخی و تصویرها برداشتهای خود را ارایه میکند دیگر به لاتین
۵
استنباط میورزد و آنرا تفسیر درست و یا نادرست مینمایدو آن سومی نقل باستان شناسان
را معیار قلمداد نموده که در حفریات و کاوشها دیده اند و شنیده اند و در کتب مقدس آمده
و چهارمی هم از بیدانشی دیگران سود برده و میخواهد تبار و زبان خود را برتر از همه جلوه
دهد و آنرا به بزرگان و حتا پامبران نسبت دهد و پنجمیام ریشهی کلمات را میپالد. تغییر و
تحول در ریشه کلمات و گویشها را بهانه قرار داده و خود را به یک فرهنگ غالب نسبت
میدهد؛ در حالیکه فقط ما در تاریخ از خطوط میخی، نقوش حیوانات، وسایل ارتباطیه، زبان
عبرانی. سانسگریت، لاتین و یونا نی که منشا زبانهای امروزین اند زیادتر نمیدانیم.
تلاش های بشری جریان دارد حتی می گویند هفته وار یک زبان از بین می رود و زبان ٬های
کشورهای استعماری هم با غلبه و تفوق طلبی خود را به بهانهی زبان ساینس و تکنالوژی و
علم و آسان به تعداد گویشگران خود میافزاید و پول های برای تدویر و فراگیری آن چه از
طریق آنلاین و چه از راه تدویر کورس ها و حتی رایگان بهراه می اندازند و در حالت رشد خود
اند. کتابهای را به بهانه اینکه الفبا دارند چاپ نموده پیش از همه در معرض مطالعه
دانشمندان قرار میدهند وشایقین علم کوشش میکند زبان آن ها را فرا بگیرد و این خود
سبب شود که با زبان هویتی و مادری خود بیگانهتر شوند.
میگویند تا به حال ۵۱ رسم الخط در جهان معمول است و کتب هم به همین ۵۱ الفبا چاپ
میشوند . هیچ فرانسوی یا انگلیس ادعا نمیتواند که از رسم الخط لاتین با اندک تغییر
مشترکا استفاده میکنند.
در جهان بیش از ۳۷۷۷ زبان و ۱۷۷۷ فرهنگ وجود دارد هرکدام شان جایگاه خود را دارند حتا یک
تعداد زبان های ریشه ای یا منبع زبانها در حالت نابودی است و زبان های که نو به وجود
آمده اند در تسلط به دنیای امروزی اند.
زبان ترکی زبان نویسنده این کتاب است و میخواهد که زبان و هویتاش از گرد حوادث
دهر در امان بماند و موضوعاتی را گردآوری نموده که از منابع معتبر جهانی تهیه شده که در
۶
دیگر موضوعات مرجع بهتر بوده استفاده نموده است و تلاش داشته تفوق زبانی به بار نیاورد
و آن چه واقعیت تاریخی است به رخ همگان بکشد.
آنچه که مسلم است ترکان در درازنای سده ها به شکل بادیه نشینی، کوچی گری، مهاجرت ها
و تهاجم ها، تغییر محل بومی شان با تغییر فصل ها، شرایط ناگوار زندگی، جنگها و حوادث
طبیعی و… همیشه بهدور از تعلیم و تربیه و اجتماع بوده اند وهیچ مجال برای بقای خود به
میراث نگذاشته اند. همیشه با فرهنگ های زیست باهمی داشتند و در بسیاری حالات زبان و
فرهنگ های دیگر را نسبت به زبان وفرهنگ خود ترجیح دادند و حتا در بسیاری از موارد قول
زده اند که سرنوشتاش همانا تکه تکه و پارچه شدن ها و تشکیل » تیشه به ریشهی خود «
شاخه ها و گروهها شده است.
اما با آنهم در برهه از زمانه ها با تلفیق دیگر فرهنگ و زبانها توانستند که شخصیت های
تاثیرگذار جهانی )پور سینا، ابوریحان بیرونی، خوارزمی، مولانا جلال الدین بلخی، ظهیر
الدین بابر…. را تولید کنند که به نام های ایشان چندین ملت)ایران، هند، تاجیک، عرب، حتا
پشتون ها( افتخار میکنند و از خود میدانند اما در اصل ترکزبان بوده اند.
منظور نویسنده یکجا سازی زبانها و اقوام ازهم پاشیده خانواده ترکان است که شامل ترکی
ازبیکی، ترکی عثمانی، آذری، قزاقی، قرغزی، ترکمنی، اویغوری، یاقوت، قاره چای، تاتاری،
بالقار، تووا،گاگاووز، زبان ترکان آلتای وغیره…. است.}اگر به اعتبار مغول بودن همهی این اقوام
را تورک بدانیم بازهم دچار اشتباه تاریخی شدهایم؛ چه حتا طایفهی مغول از ترکیب اقوام
مختلف توسط چنگیز خان به وجود آمد و این چندگانگی اقوام آسیایمیانه از آغاز پیدایی
طایفهی مغول آشکار بود.{
تشکیل انجمن های ادبی، شورا های اجتماعی و سیاسی و فرهنگی، کمیته های انسجام اقوام
و قبایل، دفاتر در وزارت خانه ها، انجمن ترکتباران دری گوی، شورای انسجام همسو، نشریه
۷
ها و ویبلاگ ها و وسایت های انترنیتی و… زیادی دراین راستا کار کرده اند یا مقطعی بوده ویا
به شکل پروژه وار مانند سمارق سبز شده اند و دوباره مانند برگ های خزان پر پر وریخته
ونابود شده اند؛ اما خوشبختانه هستند کسانی که ادامه دهنده راه علی شیر نوایی؛ صدراعظم
خراسان، بابر و امیر تیمور و… وغیره اند که توانستند در محافل ادبی، سیاس، و اجتماعی در
سطح ملی و بین المللی بدرخشند و پرچم زبان و قوم ترکان را بلند و در اهتزاز نگهدارند.
بی اتکا به ساینس امروزین ناگفته نباید گذاشت همه ما اولاد آدم هستیم وفرزندان آدم در
مدت که پا به عرصه وجود گذاشته اند فراز ونشیب های را تجربه کرده اند . از یک نژاد
هستند، و با ریشه مشترک زبانی، و در زمان و مکان کیان های و زبان های مختلف گرفتند، و
باز در طول تاریخ به وسایل مختلف، از مهاجرت و جنگ و حوادث طبیعی و غیر
طبیعی، آمیختگی هایی حاصل شد، زبانها آمدند وازبین رفتند ، گویش ها تفاوت حاصل
کردند واژه ها ساختند تعداد از زبانها هم تکمیل شدند دستور وقواعد زبانی ایجاد کردند
ولهجه ها به وجود آمدند و در پی این آمیختگیها، باز تفاوت در زبان و بود و باش حاصل
شد.
حتی قتل هابیل توسط برادش قابیل در همان برهه تاریخ زندگی بشر وطوفان نوح ویرانیهائی
گرد باد عاد وثمود ، طوفانها زلزله ، حوادث طبعی ، جنگها ی ذات البینی ، رشد نا بسامان
جمعیت در دوقرن اخیر والودگی محیط…….همه وهمه به بوجود امدن طوایف، قوم ها ، زبانها،
ادیان وحتی بوجود آمدن سرحدات وتصاحب منطقه وزمین توسط قدرتمندان وازبین رفتن
تعداد زیاد آنها سبب شده مشکل را چند چند کند.
گفته های شفائی به مرور ایام در سینه ها مانده ویا اینکه در قالب خطها وآثار باستانی مدفون
شده وبسیاری هم در اثر حوادث، جنگها ولشکر کشی ودر طاق نسیان ماندن ها ازبین رفته
است. خط هایکه به مروز زمان ایجاد شده از کشیدن نقش حیوانات تا خط میخی ولاتین
وعربی نمی تواند به صورت عام پاسخگوی نیاز انسان امروزی باشد واستفاده از DNA هم در
حالت ا رزیابی وبررسی بوده وتعدادی هم به ان باور مند نیستند بنا خواهی نخواهی
طرفداران خودرا دارد.
۸
چه بوده هرکس به تعبیر خود با استناد از » آدم « تا به حال کس نمیداند که زبان نخستین انسان
متون دینی عربی، سانسکریت ، عبرانی وحتی زبان اشاره ای ذکر کرده اند
جالب اینکه بعد از طوفان نوح به روایت اسناد دینی وکتب مقدس تمام دنیا نابود شده بودند
جان سلامت برده اند وتمام » ابوالترک « ویافث » ابوالفرس « سام » ابوالهند « فقط سه تن حام
دنیارا از شجره این سه بزرگوار میدانند نمیدانم سرخپوستان امریکا، اسکیموها، ادمان
یخی…..به کدام انها ارتباط میگیرند؟ وچرا انگلیسها وافریقائی خودرا به یکی ازانها منسوب
نمیدانند
از زبان عبرانی وسانسکریت فقط نام مانده ومورد استعمال ندارد لاتین هم در حال نابودی
است وفقط زبان ساینس باقی مانده ویونانی ها هم در تلاش حفظ میراث گرانبهای یونانی
اند وچینی ها، عربها ، خط سیریلیک با تغیراتی در طول ازمنه بوده است.
بسیاری با دلایل اینکه خط عربی را خط عرب وفارس دانسته وحروف لاتین منسوب به
انگلیس … وبیش از بیست وپنج نوع نوشتاری را منسوب به قوم وزبان خاص میدانند . ترکان
هم به استناد از گدشته گان وآثار سومری در مناطق زیست شان خط میخی ازان خود دانسته اند
ودر زمان بابر با اندک تغیر خط بابری راهم ایجاد کرده بودند که در اثر تغیر ات در زندگی
مغول وترک به باد فنار فته است
میتوان حدس زد که یگانه بقای تعداد از زبانها همانا انتخاب درست حروف، واژه گان
وکلمات بوده که هم آسان بوده وهم تعدادی توانسته اند با استفاده ازانها در رشد وزبان خود
بهره برند اما ترکان در طول سده ها گاهی با خط میخی بودند وگاهی از خط زبان عربی
استفاده میکردند وگاهی هم از خط سیریلیک وحتی لاتین این خود بیانگر آنست که ترکان در
درازنای سده ها تاریخ آشفته را تجربه کنند
تقسیم زبانهای ترکی به بیش از ۵۱۷ گویش لهجه ای وزبانی وشاخه شاخه شدن های بعدی به
اساس نبود دانشمند وادم زنده وباسواد در همان شرایط ،منطقه ، فرد مقتدر.، جغرافیای
۹
خاص ،کوچ کردن ها ، ; مهاجرت ها وتهاجم بیگانه گلن . ارتباط با زبانهای التائی ، فارسی
وعربی وروسی وانگلیسی گاهی ازانها واژه گرفته وگاهی آنها واژهای ترکی را به خود گرفته اند
زبان ترکی فقط به ترکی استانبولی وترکی کلاسیک واذری باشد ،
گویش گران زبانهای ترکی آسان تر زبانی را اختیار » هم گندم تر وهم آسیاب کند « به قولی
کنند که زبان حکومات باشد ومنحصر به ز بان جغرافیای خاص باشد وبه دین خاص مربوط
خود زیاد زده اند فخر فروشی کردند انعطاف پذیر شدند وبه » تیشه به ریشه « شودبنا ترکان هم
سر قدرت حتی به پسر وپد خود هم رحم نه کرده اند .
من این سطور را مینویسم بسیاری ها می گویند که چنگیز ومغول با هم تفاوت دارند زبان ترکیه
وازبکستان فرق دارند وحتی زبان جوزجان را با گویشگران تخاری را یکی نمیدانند. انها حق
به جانب اند زیرا نمی دانند وانها فقط مکتب خوانده اند ودر مکتبودانشگاه از تاریخ وفرهنگ
وگرامر زبان پشتو ،دری ، انگلیسی وعربی ودیگر زبانها شنیده اند وخوانده اند حتی بسیاری
از گویشگران زبان های ترکی کتابهای ترکی را ندیده ان وخوانده هم نمی توانند واگر کتاب
ترکی را دیده اند با تعجب پرسیده اند به خط فارسی یا عربی ویا روسی ولاتین پس ترکی چرا
مانند چینائی حروف ویا کرکتر ندارد ودلسرد شده در فکر تحقیق ومطالعه ان نه شدند
نبود زبان مشترک ترکی وکتابهای به این زبانها مشکل را چند برابرکرده نوجوان ترک زبان فقط
با تکلم در محیط وخانواده ودر مکتب با فارسی و پشتو وانگلیسی وروسی وعربی دچار
مشکل شده وعلاقه مند زبان مادری وهویت ملی خود نمیشود . بعد از مدتی که خودرا
شناخت دیگر نمی تواند به بالندگی زبانهای مادری خود فکر وکاری کند
در کتاب خانه کتاب به زبان خود نمی یابد واگر یابد به یکی از شاخه های زبان ترکی
باکلمات معانی واژ گان وتلفظ های مختلف سوال برانگیز شده وبی علاقه میشود
من خودم فقط چند کتاب محدود قدیمی مثل دیوان مشرب،دیوان احمد یسوی، خمسه
ومحاکمه اللغاتین علی شیر نوائی دیوان صوفی الله یار،فوزالنجاه، وکتب ازبیکی وترکمنی
۱۰
وجراید ومجلات که درین اواخر به زیور چاپ اراسته اند دیده ام وحتی در خواندن تعداد زیاد
مشکل داشتم به همین قسم دیگران هم هم مشکل مرا دارند
در جروبحث ها به دلایل نبود اطلاعات شکست میخوریم وبعضا با دلایل تبعیض ،
مشکلات دامن زدن به تعصب ونبود یک جغرافیای واضح وروشن به زبانهای ترکی وعدم
نگهداری مناطق از دست رفته شان توسط ترکان سبب شده تا بیگانگان به ایشان تسلط بیابند
وروز به روز زبان شان در طاق نسیان در گردو باد حوادث مدفون شود.
علی شیر نوائی:
ترک تیلینگ نی ای ترک هم خانه لرگه اورگت
همت قیلوچی بولسنگ، بیگانه لرگه اورگت
بایدآموزش زبان ترکی وتکلم را از خود وخانواده خود آغاز کنینم وبه دیگران هم در صورت
امکان یاد بدهیم.
سوال اینجا مطرح میشودکه چرا این کتاب به زبانهای ترکی نوشته نه شده وچرا همین گپ
هایت را به ترکی والفبای ترکی نمی نویسی ؟
جوابش برایم بسیار مایوس کننده است زیرا اولا من خودم ونویسنده این کتاب به نوشتن
زبان ترکی مشکلات دارم، دیگر خواننده ترکی خوان نداریم اگر ازبیکی بنویسیم رسم الخط
سیریلیک ولاتین از ما خفه میشود واگر ترکمنی بنویسیم کس خواننده ندارد ومطابق کتابهای
مکتب وزارت معارف حرفها از پیش مان میرود واز همه مهمتر خواننده نمیداشته باشیم به
خاطریکه ما را بسیاری وقت خود ترکان ضربه زده اند
باکم زترکان تیر انداز نیست
طعنه تیر آوران میکشد

ادامه دارد

Short URL: https://www.turklar.com/?p=19668

Posted by on آبان ۱۶ ۱۳۹۸. Filed under تازه ها, مطالب برگزیده. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2019 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت