ففتا

صد سالگی مکتب (همت) به مثابه اولین مکتب شهر میمنه!

بسم الله الرحمن الرحیم۱۷ اسد ۱۲۹۹ هجری – شمسی۱۷ اسد ۱۳۹۹ هجری – شمسی

صدومین سالگرد تأسیس نخستین مکتب رسمی در فاریاب مبارک باد !مکتب (همت) یعنی لیسۀ ابوعبید جوزجانی اولین مکتب رسمی در شهر میمنه معارف فاریاب با وضعیت ، کمیت و کیفیت کنونی اش بر میگردد برتاریخچۀ تأسیس و ایجاد نخستین مکتب آن به یک قرن قبل از امروز . زمانی که جامعه سخت در ظلمت و تاریکی نگه داشته شده بود. انسانها بی خبر از کیفیت و مزیت و منفعت علم و دانش میزیستند. دست آورد های علمی گوشه و کنار جهان افسانه های بیش نبود ، فقر و تنگدستی بیداد میزد ، رابطه مردم با مردمان و کشور های آن سوی مرز ها قطعاٌ وجود نداشت ، ملت چیزی رابنام راه مواصلاتی نمیشناختند . آموزش با وجود مختص بودنش به علوم دینی ناکافی بود وکسی از علوم فنی چیزی نمیدانست ، در چنین حالات گرفتن جواز فعالیت مکتب رسمی با موجودیت حسادت ها ،تعصبات ملی و سیاسی نیز کار آسانی نبود . به هر حال مرحوم میراحمد قلیخان «راجی» متولد ۱۲۹۹ هجری -قمری مصادف ۱۲۶۰ هجری _شمسی ، شخصیت سیاسی و فرهنگی این سرزمین و بانی معارف رسمی در فاریاب با تلاش و فداکاری های نهایت ارزشمند با اخذ اجازه نامۀ رسمی از حکومت وقت ، با سفر در اراضی پرخم و پیچ کشور یعنی از پایتخت تا میمنه، برای نخستین بار مکتبی را با این فراخوان :همتینگ بولسه اگـــــر بو مکتب «همت» گه کیل!خدمتینگ نی ضایع ایتمز حق بو سوزنی یخشی بیل!همت ار داری؟ بیا در مکتب همت بخوان!زحمتت ضـایع نمی سازد خدای مهربـان!درشهر میمنه به روز یکشنبه ۱۷اسد۱۲۹۹ هـ . ش تأسیس و به نام (همت) مسمی نمود. تأسیس این مکتب با در نظر داشت عدم آگاهی از نظام آموزشی برای مردم آنقدر هم خوشآیند و مهم به نظر نمیرسید . اگر فرزند فقیر و یا متمولی به عنوان متعلم رسماٌ شامل میشد با ده ها واسطه ، عذر و معذرت طالب اخراج و انفصالش میشدند . و یگانه شخصی که به این وضعیت نابه سامان و تأسف بار میسوخت و رنج میبرد مرحوم میراحمد قُلی خان «راجی» و دوستان انگشت شمارش بودند که در آیندۀ همین ملت محروم که دور از هرگونه امکانات ابتدائی نگه داشته شده اند ، می اندیشیدند. مجموعۀ بنام (سفر در سنگلاخ ) که سال قبل از جانب ریاست دارالمعلمین عالی فاریاب زیور چاپ یافت به مثابۀ تاریخچۀ تاسیس مکتب رسمی در میمنه و با ذکرابعاد مختلف موضوع ، انعکاس دهندۀ وقایع و حوادث تاریخی ، زبان و فرهنگ اصیل این ملت است ،(سفر در سنگلاخ ) جریان مسافرت مشقت بار این شخصیت است که به یک آرمان منزه و یک هدف مقدس به منظور آغاز یک انقلاب تعلیمی و تربیتی نوشته شده ،شرح میدهد .با تأسیس این نهاد رسمی ،درپهلوی سیستم قبلی آموزش در این سرزمین ، که تقریباً مختص به آموزش نا منظم علوم دینی و برخی موضوعات مربوط به متون نظم بود ، آموزش سیستم جدید علوم فنی نیز عرض وجود کرد. مکتب (همت)که با همت این شخصیت فرهنگی تأسیس شد شاگردان محدودی را جذب و تحت آموزش قرار داد. به قول محترم الحاج عبدالرسول «نوایی» شخصیت اجتماعی فاریاب ، شخصیت های چون : میرزا صاحبداد خان گرمسیلی ، داملا محمد شریف خان ، حاکم محمد صالح خان ، سناتور آقارحیم خان ، نورمحمد خان «محنتی » ، الحاج میرزا بدلمراد خان رسا ، حاجی عبدالرحمن خان تورپاختویی ، میرزا محمد عمر خان گرمسیلی ، میرزا معاذالله خان ، ابوالخیر «خیری» ، میرزا محمد صدیق خان گدامدار ، میرزا محمد صدیق خان سرخابی ، محمد الله خان قریه دار، میرزا شیر جان خان (پدر موسی جان پیلوت ) ، حاجی مصطفی قل خان تندورکی، ملا ابوالقاسم خان ده سیدانی ، عزت الله خان شکمانی ، ملا قربان خان ، میرزا عبدالاحد خان«تیشریز» ، ملاابوالاسم خان دهندره یی،میرزا غوث الدین خان سرخابی ، الحاج وکیل محمد اعظم خان وبرخی افراد سرشناس هم عصر شان نخستین دور شاگردان مکتب (همت ) بودند که از صنف چهارم فارغ التعلیم گردیده و به منصب میرزایی قبول شدند . با گذشت هر سال مکاتب جدیدی در گوشه و کنار ولایت فاریاب تأسیس شد که مسؤولین و مؤظفین آن با تشکیل محدود از مرکز معرفی و اعزام میگردیدند . تا اینکه در سال ۱۳۰۹ هجری – شمسی تغیرات قابل ملاحظۀ در نظام آموزش و پرورش در چوکات یک اصول ودسپلین خاص در میمنه آغاز شد. در سالهای بعد یکی پی دیگر مکاتب دیگری در قریۀ فیض آباد شیرین تگاب ، اولسوالی های اندخوی ، قیصار ودر سال ۱۳۱۵ مدرسۀ ظاهرشاهی درشهرمیمنه افتتاح شد. تأسیس مکاتب بازار قلعۀ دولت آباد، درزاب ،قرمقول، گرزیوان در سال ۱۳۱۶ ومکتب المار ، چیچکتوی قیصار، خانچهارباغ ، دارالحفاظ میمنه و مکتب نسوان میمنه در سالهای بعدی یکی پی دیگرشمعی بودند که پیوسته روشن میشد. با گذشت هر سال به کمیت و کیفیت مکاتب درشهر میمنه و اولسوالی های فاریاب افزایش و تغییرات قابل ملاحظۀ به میان آمد تا اینکه امسال یعنی سال ۱۳۹۹ این ارقام به (۵۵۹)نهاد تعلیمی و تحصیلی اعم ازدارالمعلمین ها ، انستیتوت های کثیرالرشتوی ، انستیتوت زراعت ،لیسۀ های مسلکی زراعت ، دارالعلوم ، دارالحفاظ ها ، مدرارس دینی ، لیسه ها ، متوسطه ها ، ابتدائیه ها ، مکاتب خصوصی، و مکتب سواد حیاتی افزایش یافت . مکتبی که مرحوم احمد قلیخان راجی با قبول رنج های سفر، در سنگلاخ پر از فراز و نشیب زنده گی بنام (همت) تأسیس نموده بود ، بعداٌ بنام (رُشدیه ) و به تعقیب آن به(متوسطۀ مرکز میمنه) و نهایتاً بنام حکیم ،دانشمند و فیلسوف بزرگ علم فلسفه و طبِ اوایل قرن پنجم هجری( ابوعبیدالله عبدالواحد بن محمد جوزجانی)(۹۸۰ _ ۱۰۴۷ م ) معروف به (ابوعبید جوزجانی ) یکی از شاگردان معروف شیخ الرئیس ابوعلی سینا بلخی مسمی شد که تا کنون به همین نام یاد میشود . ناهنجاری ها ، جنگها و مشکلات بعد از سال ۱۳۵۷ سبب شد تا ده ها مکتب و مدرسه تخریب و یا طعمۀ آتش شده سطح سویۀ تعلیمی فرزندان کشور کاهش قابل ملاحظۀ را متحمل شود. لیسۀ ابوعبیدیعنی همان مکتب(همت) نیز با تأسف در سال ۱۳۵۹ بر اساس دسایس تعدادی از کوردلان تاریخ یکسره طعمۀ آتش شد و دار و ندار آن به شمول بهترین لابراتوار ها کتابخانه های مجهز وقرآن شریف های قلمی آن به خاکستر مبدل گردید. با وجود توجۀ اندک در یک و نیم دهۀ اخیردر احیا و اعمار مکاتب جدید ، باز هم این مشکل دامنگیر معارف کشور منجمله معارف فاریاب بوده و بیش از (۲۴۰) باب مکتب بدون تعمیر و هزاران جوان و نوجوان و طفل در زیر خیمه ها و فضای باز آموزش می بینند . و اما در مقابل : مردم معارف دوست و تشنۀ به علم فاریاب در هر مقطع از زمان چه قبل از تأسیس مکاتب رسمی در فاریاب و چه بعد از آن با تشکیل و حمایت درسخانه ها و مدارس متعدد غیررسمی ، اعمارمکاتب و حمایت معلمین از کاروان علم و دانش به عقب نمانده هیچگاهی از حمایت مادی و معنوی شان از معارف کوتاهی نکرده اند . و به خاطر کسب علم در دورترین نقاط کشور و دنیا سفر های انجام داده اند. درهرجایی و در هر مدرسه ی بر خود افتخارآفریدند. فاریاب در درازنای تاریخ بنام سرزمین علم و دانش و مهد پرورش یاد شده و با داشتن صد ها عالم ، فاضل ، دانشمند، استاد و قلم بدست چون : ابواسحق ابراهیم بن محمد فیریابی، جعفر بن محمد فیریابی، امام محمد بن یوسف فاریابی ،ابوالفضل طاهر بن محمد ظهیرالدین فاریابی ، پروفیسور غلام محمد میمنه گی، میرزا جُنیدالله «حاذق» ، میرزا محمد یحیی خان «نادم»قیصاری ، «محوی قیصاری» ، منشی علیرضا «رضا» ، سید احمد «بینا» ، احمد قُلی خان «راجی»‌، ملامحمد قُل «مسکین» ، نظر محمد « نوا» ، ابوالخیر«خیری»، نذیرقل خان میمنه گی ، روزیقل «کاروانباشی» میرمحمد امین «قربت »، ایرگش«اوچـقون» ، محمدکریم «نزیهی جلوه»، محمد رحیم «شیدا» ، مولوی عبدالغنی«علمی »،مولوی سیدتاج الدین «ساعی »، مولوی اسد الله «نصرت » ، عبدالمؤمن«حامد فاریابی» ، رضوانقل «تمنا»، استاد«پویا» فاریابی ،عبدالحمید«آگه»، قاضی بابه مراد«اندخویی» ،محمد رفیق«عنبر» ، استاد محمد امین «متین اندخویی» ، دکتور اسد الله «حبیب» ،استاد هدایت الله «هدایت»، استادعبدالکریم«بهمن » ، مریم «سرخابی» ثریا «دلیل»، نجیب الله «حسرت» و صد ها مرد قلم ، هنر و سیاست به خود میبالد. این مردم متدین همیشه ، تشنۀ علم و معرفت بوده و در هر مقطع از زمان به کسب علم و دانش تلاش نموده اند. هیچگاهی از حمایت مادی و معنوی شان از رهروان علم ، معرفت و معارف کوتاهی نکرده اند و نخواهند کرد . قرار بود ادارۀ ریاست دارالمعلمین عالی فاریاب به همکاری ریاست محترم معارف و آمریت محترم لیسۀ ابوعبید امسال از صدومین سالگرد تاسیس آن نهاد تعلیمی و موسس دانشمند آن با تدویر محفل با شکوه تجلیل و گرامیداشت به عمل آورد ، با تأسف و تألم مشکل ویروس کرونا و عدم اجازۀ تجمعات مردم مانع این آرمان شد. بدین وسیله صمیمانه ترین تبریکات خود و منسوبین دارالمعلمین های ولایت فاریاب را به مناسبت صد سالگی تأسیس نخستین مکتب رسمی در فاریاب و حلول عید سعید اضحی به مردم متدین ، شرافتمند و معارف دوست کشور بالاخص فاریاب تقدیم داشته و از بارگاه رب العزت احیا و شگوفایی دوباره معارف افغانستان را استدعا میدارم .با عرض حرمت شووندوی احمد الله عرب ریس دارالمعلمین عالی فاریاب

Short URL: https://www.turklar.com/?p=20434

Posted by on آگوست 2 2020. Filed under تاریخی, تازه ها, مطالب برگزیده. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. You can leave a response or trackback to this entry

Leave a Reply

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

© 2020 ففتا. تمام حقوق محفوظ و متعلق به ففتا است. ورود - میزبانی وب آی پی پلنز

مقالات منتشره در سايت ففتا بيانگر نظريات نويسندگان آن است و فدراسیون فرهنگی توركان افغانستان مسئوليت آنرا ندارد. ازطرف اداره سايت