ففتا

جنوبی تورکستانلی (افغانستان) آنه تیلی شاعری محمدهاشم همدم (2)

Yer yüzündeki bütün medeniyetleri kalkındıran

Hem Şarkın hem Garbın hem İran’ın dili.

Bize cevher veren, bize ekmek veren, bizim varlık sebebi o,

Tomaris’in, Harezm’in, (bütün) zamanların dili.

Gazneli Mahmud etmedi hizmet, bizler için

Şehnâme ibrettir, (bu) ulusun dilidir, ceylanların dili

Bu Hz. Âdem’in dili, atamın dili, sevgilimin dili,

Cennetten çıkıp yerleşen Gılmânların dili.

Bu kimin dilidir? Bu benim dilim kocayıp giden

tarihin dili, Timurluların dili, edebî eserlerin dili

Bu dili bilenler güzel yaşar, yalakalık etmez

dolaşarak kapılarda. Bu aslında hakanların dili.

Bu sözümü iddia sanmayın! Düşmanlık etmeyin!

Bu dil siyasette zengin, köklüdür. (Bu) Osmanlıların dili.

Kaçarların, Tatarların, Semerkant’ın dilidir,

Temuçin’in ve Hunların Türklerin dili.

Allah’ın lutfuyla bu Süleyman’ın, Tiyenşan’ın,

Baysungur’un, Baykara’nın, Şeybanlıların dili.

Atilla’ın dili, Seyhunların dili, Ceyhunların dili,

Gevherşâd Hanım’ın “Anacânım!” diyenlerin dili.

Atatürk’ün dili, Cihângir’in dili, bahadırların dili,

Halkın derdiyle Nadire ile birlikte dertlenenlerin dili.

Timur’un mirasını geliştirmiş Şahruh Mirza, insanlığı

Zirveye kadar Buhara’yı cennet kılanların dili.

Sakaların dili, Selçukluların dili, baturların dili,

Beyazıt Yıldırım’ı gezdiren ormanların dili.

Hz. Yafes’in Türk’ten öğrendim. Dil özümüzdür bize,

Ebu Reyhân, İbni Sinâ gibi mihribanların dili.

Yesukay’ın dili, Çağatay’ın dili, Toragay’ın dili

Divanlar bir kenara bu kanunlar yapan dil, gençlerin dili

Eftalitlerin dili, Üveysî ana yanında yüzlerce ulu kimse

Can veregelen bu yolda bu kadirbilenlerin dili.

Bu Altayların dili, bu Urazların dili, bu Aral’ın dili,

Yer yüzündeki cennet diye Semerkant diyen gılmânların dili.

بیزچه، شاعرنینگ بو شعریده حاضرگی اۉزبېک ادبیاتینینگ بویوک شاعرلریدن اېرکین واحدنینگ اینیقسه “اۉزبېگیم” قصیدهسیدن اۉنملی اېتکی کۉرینهدی. (واحدوف، 1991، ص. 23-25).

چونکه اېرکین واحد بو قصیدهسیده تورکستان تورکلرینینگ بوتون قدریتلرینی بیر بیر یازگن.

اما هاشم همدم بیر آدیم ایلگراق باریب عثمانلی، قاچار، تاتار، اتاتورک، یلدیریم بایزید کبی تورک جمعیتیگه تیگیشلی باشقهلرنی هم آت توتهدی. بیز بونگه اۉخشش موضوعنی بوندن آلدین باشقه بیر جنوبی تورکستانلی شاعر استاد متیننینگ 78 بیتلی قووانچ اوجی آتلی قصیدهسیده هم کۉرگن اېدیک (متین اندخویی، 1379، 205-213؛ تولقون، 2019، 318-325).

شاعردهکی آنه تیلی و تورکلیک خبردارلیکلرینی کۉرستگن باشقه اۉرنکلر

شاعر، بو کتابیدهکی شعرلرده دفعهلرچه آنه تیلی سېوگیسی قوشیمچه تورکلیک تویغوسی بۉلگنینی بیلدیرگن. مثلا سۉز موضوعی کتابنینگ ایلک شعری بۉلگن منظومه شوندهی باشلر.

قراریم آنه تیلده سۉزلهشیش دیر

بو یېتّی پشتیمیز اِرثی و کیش دیر. (ص. 1)

کتابدهکی 6- شعر بۉلگن سِرلی سۉز (ص. 15-17) آنه تیلی مسالهسیده افغانستان دولتینینگ تورکلرگه بېرگن سۉزلرینی یېریگه کېلتیرمهگنی اوستیده یازیلگن اېکن.

سېندن ایری یختی دنیا کېچه دیر

کېچهلر هر لحظهسی مینگ ییلچه دیر

/…/ /…/

کۉزلهگن یۉلیم اوزیلدی دادلر

تیل اوچون رېجه بوزیلدی دادلر

سېنگه عمریمدن بیرار کون قالسه هم

اۉزگهلر خنجرنی قۉلگه آلسه هم

تیکلهنیب کۉز یاشین آقیزماقچی من

اېسکی اوینی قیتهدن قورماقچی من (ص. 15-16)

کتابدهکی 12- اسمسیز (ص. 28-30) شعریده شاعر تورک دنیاسینی کۉز اۉنیگه آلگن.

آنه یورتیم تینچلیگی کۉنگلیمده بار ارمانلری

یختیلیک تامان کېتیش اصلی نیت بوندن نری

آنه یورتیمنی بوزیب اۉز آتیگه قۉیماقچیلر

قیتهدن آتینگنی اسرهب تورک بۉلگین سنگری (ص. 29)

شاعر، افغانستانده تورکلرگه قرشی یوریتیلگن یمان ایشلرگه ضد کتابدهکی 16- (37-40) شعرینی یازگن.

بیر قطار انسان صفتلر ایت بۉلیب تیشلهیدیلر.

یاکه ایتلر اۉرگهتیب خلقیمگه کیش کیشلهیدیلر. (ص. 37)

کتابدهکی 26- آنه یورتیم (ص. 58-59) شعریده شاعر، آنه تورکستاندن گپیرماقده دیر. بونی یازگینچه تۉغریدن تۉغری تورکستان اسمینی کېلتیرمهگن؛ بیراق غربی تورکستاندن بخارا و شرقی تورکستاندن ختن اسملرینی ذکر اېتیشی بیلن کۉرستماقده.

سېن یورهکنینگ تویغوسی سن، سېن گۉزهل سن سېوهمن

کمبغللرنینگ قووانچی چۉلدهکیلرگه چمن

یاولر ایچره ایلدیریم بۉلگن یراغیم سن اۉزینگ

هم بخاراسن بوتونلهی اۉلکه داشلرگه ختن. (ص. 58)

مخمس شکلیده قلمگه آلینگن کتابدهکی اسمسیز 34- شعری (ص. 73-74) بیر بۉلیمیده شوندهی دېیدی:

تیل دېدیم، فرهنگ دېدیم، یورتیم دېدیم قانیم قوریب

چرچهمهی یوردیم اولوسیم یورتیده دوران سوریب

کۉککه چیققن بابهلر، اجدادیمیزدېک اېسکوریب

هر بیری آلتین اوزه یاتگنلیگین کۉردیم یوریب

بې کېرهک مصرع بیله یانیزنی سوپورماقچی من

شاعرنینگ تورکلیک شعوریگه سۉنگ اۉرنک اۉلهراق آذربایجانده باسیلگن تورک دنیاسی شعرلری کتابیده یېر آلگن قان خصلتینگ آتلی شعریدن بیر بۉلیمنی کېلتیرهمیز:

تاریخینگ بیرله یشب، سېن اۉیلاوگه یېتگن تورک سن،

مینگلب ییللردن بېری، سېن اېل بیرله کېتگن تورک سن،

هم تمدن هم سېویش، سېن آدابی بیتگن تورک سن،

یېر یوزینی قمرهگن، سېن قرآن اېشیتگن تورک سن،

منگو قالدی بیزلره، قۉلیازمه بیتگن تورک سن.

(تورک دنیاسی شاعرلری المنخ بوتا-2 ص. 156)

هاشم همدم، بوندن تشقری اینیقسه خلقنی اویغانیشی، مجادلهسیدن وازکېچمس، یاشلرگه بیرلیکنی سقلب کورهش اېتیشگه چقیریش خصوصلریده یازگن شعرلری کۉرینهدی. بو یېرده فرقلی شعرلریدن اۉرنکلر کېلتیریلگن.

کېل ایناغم آپه-سینگیل،

اولکه نی آباد قیل! (ص. 11)

*

باشینگ کېتگنده هم جانیبنی تانیشگه تفاصل قیل!

چیانلر دمینی کېسیب چاقیش وقتینی بېرماگیل! (ص. 20)

*

ایکی قشاق بیر بۉلیب بای بۉلمهلی

تامچی تامچی یاغیبان لای بۉلمهلی (ص. 26-27)

*

اۉلکهمیزنی قپقرانغو ایله بان کېلدی غنیم

باشیمیزدن آلدیو باشلیغلریمیز ایمی-سیم (ص. 22)

*

خدایا سېن ترحم قیل اولوسیم حالی ابتر دیر

بوگونکی جهل بیرله اۉرهلیب قالگنله رهبر دیر

وطننینگ تاغ و تاشیده اۉلیب نابود بۉلاتگنلر

بیزین قشاق، اېلنینگ بالهسی و همده عسکر دیر (ص. 41-42)

شو اخیرگی پیتلرده غرب کوچلری اۉرته شرق خلقلریگه دیموکراسی کېلتیرهمیز دېگن بهانه بیلن معصوم انسانلرنینگ قانلرینی تۉکیشی شاعرنینگ 25- دیموکراسی (ص. 56-57) آتلی شعریده قید اېتمیش. شعرنینگ ایلک بیتی قوییدهکیچه:

کافر بیزه اۉرگتدی بوگون حقّ ِ بشرنی

پارتلندی “بشر” آقدی قیزیل قانی بشرنی (ص. 56)

شاعرنینگ، کتابیدهکی 28- (ص. 62-63) اسمسیز شعر موضوعی جوده اچیغ کۉرینهدی. بو شعر، فاریاب شهریده بیرهم نمازیدن سۉنگ طالباننینگ اویوشتیرگن خودکش هجومیگه قرهتیب یازیلگن، اۉلکه دهکی حیات کوچسیزلیگی و وضعیت تیلیگه کېلتیریلگن.

چقنهتیش، اېرکین یهشش، بۉلدی وطنده کتته ایش

بۉلدی فرض و واجب اېندی اۉلکهمیزنی چقنهتیش

بیر بیراو قۉلین توتیب، یارقین تمان کېتماق اوچون

الحذر بیزلرگه دیر اۉتگن اوروش آتیش توتیش. (ص. 62)

شاعرنینگ تیل ویژهگیلیکلری

هاشم همدمنینگ شعرلریده اۉلکهدهکی باشقه شاعرلرگه قرهگنده فارسچه کلمه و ترکیبلر جوده آز. شعرلری، منطقه خلقی تمانیدن آسانلیکده توشینیب آلینهدېگن درجهده دیر. شاعر، ممکن بۉلگینچه اۉزبېکستان تیلینی قۉللنیشگه حرکت قیلگن؛ اما طبیعی اۉلهراق فرقلی بۉلگن نقطهلر هم بار. بیرینچیدن شاعرنی یېتیشگن منطقهسینینگ شېوه ویژهگیلیکلری بیرار بیرار شعریگه عکس اېتماقده. قوییده شاعرنینگ شعرلریده کۉرینگن منطقه کلمهلریدن اۉرنک بٻریلگن. یٻری کٻلگن اېکن ایتیشیمیز کېرهک که جنوبی تورکستانلی اۉزبېکلرنینگ قۉللنگن بو شکللرینینگ اۉزی اۉزبېکستانلیکلرنینگ آغیزیده هم کۉریلماقده.

سېزدیم و سېودیم اۉزبېکستان یازیش تیلی تورکیه تورکچهسی

ایاغ (ص. 24) åyåq ayak

بۉلاتگنلر (ص. 41) boläyåtgänlär olmakta olanlar

اۉتگینینگ (ص. 9) ötgin (sen) geç

اۉتکزمهلی (ص. 9) ötkäziş kéräk geçmeli

ساغره (ص. 24) songrä sonra

یاغ (ص. 24) yoq yok, hayır

ایکینچیسی اېسه عربچه و فارسچه سۉزلرنینگ تلفظ و انلمدهکی فرقلیکلری

شاعرنینگ تیلیدهکی بو قبیل آلینگن کلمهلر؛ اۉزبېکستان یازمه تیلیده یا بوتونلهی تاپیلمهیدی یاهم فرقلی تلفظ بیلن فرقلی انلمده بۉلیشی ممکن. بو هم شاعرنینگ اېتیشگن جغرافیاسینی تیلگه طبیعی بیر تاثیری دیر. مثلا، جنوبی تورکستان ادبیاتیده آیدینلردن سۉز کېتگنده باشگه کۉپراق استاد صفتی کېلهدی. اۉزبېکستان تیلیده اېسه بو مقصد بیلن کۉپینچه کلمه استاذ شکلیده قۉللنیلهدی. اۉزبېک تیلینینگ ایضاحلی لغتیده استاد حالی اېسکی آچیقلمهسی بیلن بېریلماقده. اینیقسه جنوبی تورکستانده قۉللنیلگن عربچه و فارسچه بیر قنچه کلمهلر اۉزبېکستان یازی تیلیدن توشگن.

سېزدیم و سېودیم اۉزبېکستان یازمه تیلی

عصا (ص. 24) hässä “baston”

جانب “قرشی تمان” (ص. 20) cånib “yan, taraf”

جوان “یاش” (ص. 8) cuvån “yeni gelin; genç dul”

فرهنگ “کلتور” (ص. 74) kultur “kültür”

غُلمان “غیلمان” (ص. 8) ğılmån “gılman”

ایسپلاغ (ص. 24) ismälåq “ıspanak”

سنگر “عسکر” (ص. 29) äskär, soldat “asker”

تفاصل قیل- “غرت صرف اېتمک” (ص. 20) häräkät qıl- “gayret sarf etmek”

تمدن “مدنیت” (ص. 6) mädäniyät “medeniyet”

شاعرنینگ یازگن کتابده املایی موضوعی

جنوبی تورکستانده اۉزبېک تورکچهسی بیلن یازیلگن شعرلرنینگ نشر اېتیلگن املایی موضوعی بوندن آلدین نشرگه تاپشیریلگن “افغانستان اۉزبېک شعریتینینگ املایی سۉراقلری” آتلی ایلگریکی ایشمیزده هم بحث اېتگن اېدیک (تولقون، 2016). مساله، مذکور یازوویمیزده جنوبی تورکستانلی آیدینلرنینگ تیللریدهگی یاپیق / e/ سېسی عرب الفباسیگه “ې” حرفینی کېلتیریشده حرکت قیلیشلری اما بو ایشنی بوتونلهی اۉلتیرمهگنی اۉرنکلرگه کۉرسهتیلگن اېدی.

عینی وضعیتنی هاشم همدمنینگ کتابیده هم کۉرهمیز. یوقاریده شعرنینگ اۉزگون حالده آستینی چیزیب کلمهلر اصلیده یاپیق /e/ بیلن تلفظ اېتیلیشیگه بنأ املاده نارمل “ی” یازیلگن. حال بوکه متندهگی (مٻنينگ) اۉرنکیده بۉلگنی دېک اۉزبېک، اېگریب، اېرکین، یېر، تېمور کبی کلمهلر بوتون یاپیق /e/ بیلن کۉرسهتیلگن. بونگه مقابل (کېزدیرگن) “گېزدیرگن” اۉرنکلریده کۉرینگنی کبی yé-, éskir-, éşik, bégim, kézdir کلمهلرده اېسه یاپیق /e/ بۉلیشی کوتیلرکن نارمل “ی” حرفی قۉللنیلگن.

جنوبی تورکستانلی اۉزبېکلر، تورکچهنینگ کېنگ-تورده/o, ö/ مشهور عرب الفاسیده کۉرستیشلری اوچون “ۉ” حرفینی قۉللنیشده غیرت اېتماقدهلر. بو شعرده و باشقه نرسهلرده Özbek نی اۉزبٻك شکلیده یازگنلر. سۉز موضوعی شعرده Özbék, borån, söz, bol- öt- “ۉ” اما qozgäläntir-, çoqqı, ormån, yol, körkäm, östir-, özäk ve Toräğåy کلمهلریده اېسه عادت بۉلگن عادی املا “و” حرفی ایشلهتیلگن. شونینگدېک، شعرده ulus ایکی یېرده تۉغری و بیر یېرده خطا شکلده olus اۉلهراق یازیلگن. جنوبی تورکستان اۉزبېکلریده شعرده هنوز هم اۉشه اېسکی عنعنهلرنی دوام بېرماقدهلر.

بو وضعیت شعرده وزن و قافه طفیلی اۉزبېک ممتاز ادبیات تیلیگه قرشی قۉللنیلهدېگن سۉزلر اۉنیمیزگه چیقماقده. مثال اوچون شاعر اۉزبېک تورکچهسیده صفت-فعل و تارتیشیش قۉشیمچهسی اۉلهراق قۉللنیلگن و اساسأ “گان” شکلیده تلفظ اېتیلگن قۉشیش قافیهده یېگان، دېگان، قی(ل)گان شکلیده قۉللنگن.

اۉزبېک تورکچهسیده اینیقسه کونلیک سۉزلهشیلیب یېرلی قۉللنیلگنsål bol-, qål-, qıl-, kel-, فعللرنی b-, gän,- sä کبی بعضی اضافیلر قۉللنگنیده کۉپینچه (ل) سېسی توشهدی: بۉلیب >بۉب، qålgän > qågän, kelsä > kesä, sålıb > såp vb. منه شاعر، استاندارد تیلگه ضد بو جملهلردن qålgän > qågän, qılgän > qıgän کلمهلرگه شعریده یېر بېرگن. بو وضعیت فرقلی بیر زاویه بیلن تۉغری دیر: qå[l]gän, qı[l]gånlär.

نتیجه

محمدهاشم همدم، یاش و ایدیالیست بیر شاعر دیر. ییگیتلیک چاغیده ایش حیاتیگه نظر تشلهماقچی بۉلگنیمیزده جنوبی تورکستان تورکلری ارا جوده فعال کلتوری حیاتی بار اېکنی کۉرینهدی.

اۉلکهده قریشیق و تورکلرگه قرشی منفی یاندهشیشلرنی قۉلیدن کېلگنیچه یاش شاعر، هر تورلی کلتوری یرهتیش ایچیده بۉلماق اوچون همت قیلگنلیگی آچیق-آیدین کۉرینهدی.

شاعرنینگ، شعرلرینینگ ادبی ارزشی موضوعی ادبیاتچیلرنینگ قۉلگه آلماقچی بۉلگن اَیری بیر یازیش موضعی بۉلیشی کېرهک.

اما بو شعرلرنینگ برچهسی تېکشیریلیب اۉتگنده شاعرنینگ اساس موضوعلری آنه تیل، تورک تاریخی، تورک یاشلریده ملی شعور اویغاتیش، چرچهمسلیک، کورهشدن قاچمسلیک، بیرلیک ایچیده حرکت اېتیشلری بۉلگنی کۉرینماقده. هاشم همدمنی جنوبی تورکستان (افغانستان) تشقریسیده تانیلیشینی کۉپراق تامینلهگن هم کۉرینیشیچه بو کیمنینگ تیلی آتلی شعری اېدی. شوندهی که اجتماعی ترماقلرده بیر قنچه آدرسده شاعرنینگ بو شعری یایین بېریلگن. شاعر، بو شعریدن بنأ آنه تیلی شاعری اۉلهراق ناملنماق حقینی قازاندی.

محمدهاشم همدم بیر اۉزبېک- تورک ملیتچیسی؛ اما شعرلریده اصلا عرقچی بیر نرسه کۉریلمس. هېچ کیم و هېچ بیر خلق اوچون نفرتلی بیر نرسه ایتمهیدی. افغانستان حدودلری ایچیدهکی تورکلر اوچون مناسب و عادل بیر حیات؛ کلتورلرینینگ دوامینی تامینلشیگه قۉشیمچه قتقیسینی قۉشیش اېستهگن. اونینگ شعرلریده، اصلا ایریش/بۉلکلش یاکه افراطیت تصدیقلاوچی، افراطیتگه چقیریش بیر عنصر یۉق. بوگونکی کۉپینچه اۉلکه قیینچیلیکلرینینگ اقلیتلر حقلرینی تیلهش مراجعتیده یۉل قیدیریش نتیجهسی بیلن حقلی اېکن حقسیز بۉلیش حالی، بوتون جنوبی تورکستانلی شاعرلرده بۉلگنی کبی، هاشم همدم ده هم کۉرینمس.

KAYNAKÇA

Buta-2 Türk Dünyası Şairlǝri Almanax. Hazırlayan: Komisyon. 2017, Bakü: OL NPKT.

Hämdäm, Muhämmäd Håşim (h.k. 1395 /m. 1014 ). سٻوديم و سٻزديم) Sézdim vä Sévdim). Kåbil:

Huråsån Mätbääsı.

İbråhimov, Äbduqähhår – Xäyriddin SULTÅNOV – Närzullä CÖRÄYEV (1996). Vätän

Tuyğusı. Taşkent: Özbekistån Näşriyåtı.

İpek, Cemil Doğaç (2016). İran’da Türklere Hakaret Hadisesi Nasıl Değerlendirilmeli?

Gelecek Bir Tasarımdır 2013 Aylık Dergi, Sayı: 177, Ocak 2016, s. 52-54.

Kut, G. (2003). ǾAlī Şīr Nevāyī Ġarā’ibü’ṣ-Ṣıġar İnceleme-Karşılaştırmalı Metin. Ankara: TDK.

Levent, Agâh Sırrı (1966). Ali Şir Nevaî II. Cilt Divanlar 4 Türkçe, I Farsça Divan. Ankara: TDK.

Mähmudov, Mämädäli (1993). Özligingni Unutmä Elim!. Fitnä Sän’äti (Haz.: Ähmädcån

Melibåyev, Sä’dullä Ähmäd. Taşkent 1993, Fän Näşriyåtı, s. 106-117

Mätîn-i Ändxôyî, M. Ä. (h.ş. 1379/m. 2000). پوش الله باغ” Båğ-ı Lålä-pôş” (Arap harfli).

Peşaver: Märkäz Näşriyåtı

Özbek Tilining İzåhli Luğäti 5 cilt. (2006-2008). Komisyon. Taşkent: Özbekistån Milliy

Entsiklopediyasi.

Şämsiyev P. ve İbråhimov S. (1972). Nävåîy Äsärläri Luğäti Älişer Nävåiy Äsärlärining On

Beş Tomligigä İlåvä. Täşkent: Ğäfur Ğulåm.

Tolkun, S. (2016). Afganistan Özbek Şiirinin Yazım Sorunları. International Journal of

Humanities and Education, 2016, 1:2, s. 187-207.

Tolkun, S. (2019). Güney Türkistanlı (Afganistan) Şair Üstad Metin Andhoyî’de Türklük

Şuuru. IJHE, cilt 5, sayı 10, s. 310-329.

Våhidov, Erkin (1991). Ortädä Begånä Yoq. Taşkent: Yåzuvçı

EXTENDED SUMMARY

In South Turkestan, which is currently within the borders of Afghanistan, mainly Uzbek and

Turkmen Turks live. The Turks, who had been dominant in the region for many centuries,

respected the languages of other peoples during their rule. The Turks even wrote works with

Persian, the dominant language of the region, so that they maintained the effectiveness and

sovereignty of Persian language. Unfortunately, when the state administration passed from the

Turks to the Pashtuns, both Turks and Turkish did not see the same tolerance and support.

The interesting part is that the Dari-Persian language is the official language of the state,

although it is not spoken as a native language. In Afghanistan, until recently, Turks have not

been given the right to education and publication, or have been given extensive restrictions on

the exercise of these rights. While minorities in many countries resort to terror in the struggle

for rights, the Turks of South Turkestan (Afghanistan), like all other Turkish communities

living as minorities, have sought their rights within the territorial integrity of the country in

which they live. They have used only democratic and peaceful means in their rights struggle.

The dominant forces did not give the Turks their rights. Moreover, they did not refrain from

making statements that from time to time insulted the Turks. In such countries, the defense of

Turkishness has been a duty of the intellectuals.

The young poet Mohammed Hashim Hamdam from South Turkestan is one of them. In 2015,

the humiliating and racist rhetoric of some government administrators in Afghanistan directed

against the Turks led the poet to write the poem “Bu Kimning Tili!” (Whose language is

this?). In this poem, the poet listed the values of Turkishness from East to West from past to

present. This poem is not addressed to the government managers. On the contrary, the poet

addresses the people who are tried to be condemned to cultural deprivation by the

administrators of the state through the inferiority complex.

The poet’s book Sézdim va Sévdim (سٻوديم و سٻزديم ,(published in Kabul in 2016, consists of

poems written in Uzbek Turkish. In this book, the poet especially focuses on mother tongue

which he personally calls as Uzbek Turkish language. Turkish history, literature, inviting

young people to struggle, non-deterrence from struggle, discriminatory politics in the country

are the other important issues in the poet’s poems.

The reason why Mohammed Hashim Hamdam was called the mother tongue poet in this

article is related to the beginning part of his first poetry book Sézdim vä Sévdim. Indeed, thereis no page number in this section. Here, the poet expresses what he devoted the book to in the

form of poetry.

O‘zimni,

So‘zimni,

Ko‘zimni,

Esimni,

Sasimni,

Yoshimni,

Borimni,

Yog‘imni,

Qo‘limni,

Yo‘limni,

Sezgimni,

Sevgimni … ana shu ona tilimga bag‘ishlayman.

Myself,

My word,

My eyes,

My mind,

My voice,

My age,

My everything,

My nothing,

My hand,

My love… Here is, I am dedicating all them to my

mother tongue.

A short biography of the poet according to our conversation with him on the date of

06.07.2019 Turkey’s in Bilecik are as follows:

ID Information

Haji Mulla Muhammad Eslam “Toprakhtu” o‘g‘li Mohammed Hashim Hamdam Faryabi was

born on 13 March 1990 in Yangiqıshloq village of Maymana which is the central district of

Faryab province of South Turkestan region in northern Afghanistan. Also, Faryabi refer to the

city he came from.

The poet studied primary school in the village of Topraxtu. He completed his middle school

education at the school which currently known as the Arabkhana High School. He completed

his high school education in Daqiqî-Balkhî High School in Mazar-i-Sharif. In 1387 (2008), he

enrolled in the Uzbek Language Department of the Faculty of Language and Humanities at

the University of Balkh. He graduated from here in 1390 (2011).

Between 1384-1388 (2005-2009), he was the head of the cultural affairs department of the

“Afg’oniston Junbush Yoshlari Balx Viloyati Kengashi”. In 2009, Mohammed HashimHamdam joined the establishment of Mavlono Anbar Farhongiy Bunyodi (Mavlānā Anbar

Cultural Council) on behalf of the great literary writer Mavlānā Anbar. In 2011, when he was

still a 4th grade student, he was elected as the president of the Afghan Turks Cultural

Foundation (FFTA), which operates in South Turkestan and has the Persian name

“Federation-i Farhang-i Turkan-i Afghanistan” (Uzbek Turkish: Afg‘oniston Turklari

Madaniy Jamg‘armasi).

During his stay in Afghanistan, the poet worked mainly on televisions. He started his career as

program and news presenter in the Uzbek Turkish section of private Nihad radio. Then he

continued to his career as the news manager of Uzbek Turkish on Arzu TV and as the director

of the literature program known as “Chaghdash”. After a while, he was also the Balkh

representative in Batur TV as broadcasting in the Uzbek and Turkmen dialects. Finally, he

took over administration of Uzbek Turkish language service department in radio and web site

which known as Salam Vatandar, which broadcasts in Persian, Pashto, English and Uzbek

Turkish, which is part of the “Salam Afghanistan Media Organization”.

In 2007, he participated in the Persian poetry competition called “Teksevar-i Şe’r” which was

organized under the Ministry of Education in Mazar-i Sharif and lasted for 20 weeks. He was

the third among the 80 young poets who participated in the competition.

The poet came to Turkey in 2017. In 2008, he joined Bilecik Migration Administration as an

interpreter for the UN Refugee Administration.

The poem which known as “Bu Kimning Tili” (Whose Language Is This?) in the between

pages 5 and 8 of Mohammed Hashim Hamdam’s book is literally a mother tongue defence.

Below is the first couplet:

Bu mening tilim, Turk-O‘zbekchasi

Tog‘larni egirib, erkin yashagan bo‘ronlar tili

This is my language, Turk-Uzbek language, the language of the Turanians,

It is the language of the free thunderstorm which spins the mountains.

The poet wrote this poem to his people on the hostile attitude of some administrators in

Afghanistan towards the Turks. With this poem, he aimed to increase the spirit of their

struggle by reminding his past to his people who are in danger of being demolished

Short URL: https://www.turklar.com/turkic/?p=4024

Posted by on آوریل 8 2020. Filed under КИРИЛ БЎЛИМИ, باقش, تیل و ادبیات, ینگی عنوان لر. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0. Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed

300x250 ad code [Inner pages]

Search Archive

Search by Date
Search by Category
Search with Google

Photo Gallery

120x600 ad code [Inner pages]
ورود | Designed by Gabfire themes